DİVAN şiiRi ı
DİVAN ŞİİRİNDE TARZLAR VE ANLAYIŞLAR
TÜRKÜBASİT (BASİT TÜRKÇE) AKIMI
15 ve 16. yy.da görülmüştür. Türkçe sözcüklerle şiir
yazan şairleri önemsemeyenlere, Türkçeyi kaba ve
zevksiz bulanlara tepki olarak doğmuştur. Devrin
büyük şairleri tarafından pek ilgi görmemiştir.
Temsilcileri sanat güçlerini gösteren eser vereme-
miştir.
15. yy. sonunda Aydınlı Visali'nin öncüsü olduğu
bu akımın en güçlü temsilcileri, 16. yy. şairlerinden
Edirneli Nazmi ve Tatavlalı Mahremi'dir.
ilkeleri şu şekilde özetlenebilir:
• Divan şiiri nazım biçimleri ve aruz ölçüsü kullanılsa
da Türkçe sözcükleri kullanmak
• Divan şiirindeki mazmunların (kalıplaşmış sözler)
yerine halk şiirindeki mecaz, deyim ve benzetmeleri
kullanmak
• Arapça ve Farsça sözcüklerden olabildiğince ka-
çınmak
HİKEMİ ŞİİR AKIMI
Nabi Ekolü de denilen bu akım; düşünceye ağırlık
vererek okuyucuyu düşündürmeyi, aydınlatmayı
amaçlar. 17. yy.da görülen bu akımın ilk ve en güçlü
temsilcisi Nabi'dir. Nabi'den sonraki en önemli tem-
silcisi de Koca Ragıp Paşa'dır. Bu akımdan Tanzi-
mat şairlerinden Ziya Paşa ve Namık Kemal de et-
kilenmiştir.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
SEBKİHİNDİ AKIMI
Sebkihindi; Hint tarzı, üslubu demektir. 17. yy.da Hin-
diştan'a giden İranlı şairlerin açtığı bir çığırdır.
Türk şairleri tarafından 17 ve 18. yy.da benimsenen
bu akımın temsilcileri şunlardır: Neşati, Naili, Fehim,
Şeyh Galip... Nefi ve Nedim kısmen etkilenmişlerdir.
Bu akımın ilkeleri şöyledir:
• Anlamı derinleştirip kapalı ve girift hale getirmek
(kısa ve özlü)
• Geniş bir hayal gücüne yer vermek
• Yeni mazmunlar kullanmak
• Şiiri yaşamdan soyutlayıp tasawuf ve derin acılara
yöneltmek
• İnşan mantığını zorlayan abartılı ve hayalî bir anla-
tım yolu seçmek
• Yeni sözcüklere ve tamlamalara başvurmak
MAHALLÎLEŞME (YERLİLEŞME) AKIMI
16. yy.dan sonra görülmeye başlandı.
Baki'nin ilk habercisi olduğu bu akımın en güçlü
ömeklerini 18. yy.da Nedim vermiş, 19. yy.da da
Enderunlu Vasıf bu akımın sınırlarını genişletmiştir.
Âşık tarzı Türk şiiri ile divan şirinin birleşimi olarak
görülebilir.
Nedim bu akımın etkisiyle hece ölçüsünde türkü ya-
zar. Halk deyimleri, yaşamı ve dili bu akım sayesinde
şiire yansır. Sadeliğe yakın bir Türkçe kullanır. Istan-
burun değişik semtleri, eğlenceleri, köşkleri gazel ve
şarkı ve şehrengizlere yansır.
Divan şiirinin soyut dünyasına bir tepki olarak ortaya
çıkmıştır.
Bu akım Tanzimat sanatçılarını da etkilemiştir.
TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI - AYT
