Divan edebiyatının en yaygın nazım biçimlerindendir, Arap
edebiyatından alınmıştır.
Din veya devlet büyüklerini övmek İçin yazılır.
Aruz Ölçüşü ve beyit birimi İle yazılır. Beyit sayışı 33-99
(31-99) arasında değişir.
Uyak düzeni (kafiye şeması) gazelinki gibidir: aa, ba, ca, da,
İlk beytine matla, son beytine makta, en güzel beytine
beytülkasit. şairin mahlasının geçtiği beyte taç beyit adı verilir.
İlj İşlediği konuya göre farklı adlar alır: Allah'ın birliğini anlatan
kasidelere tevhit, Allah'a yalvarıp yakarmak İçin yazılanlara
münacat, Hz. Peygamberi övmek için yazılanlara naat, dev-
let büyüklerini övmek için yazılanlara methiye, ölen bir kişi-
nin ardından duyulan üzüntüyü dile getirmek için yazılanla-
ra mersiye. padişahların tahta çıkışları sebebiyle yazılanlara
cülûsiye, bir kişiyi eleştirmek için yazılanlara hicviye, bayram •
da sunulan kasidelere ıydiye adı verilir.
Kasidenin Bölümleri
a) Neşip ya da Teşbip: Giriş bölümüdür. 15-20 beyit kadar
olan bu bölümde, konuyla ilgisi olmayan bahar, yaz, ramazan
gibi şeylerin tasvirleri yapılır.
b) Girizgâh: Neşıp bölümünden aşıl bölüm Olan methiye bö-
lümüne geçerken söylenen beyitten ya da beyitlerden oluşan
bölümdür. Bu bölüm nesip ile methiyeyi birleştiren köprü va-
zifeşİ görür.
c) Methiye: Kasidenin sunulduğu kişinin Övüldüğü bölümüdür.
d) Tegauül: Kelime anlamı gazel şöyleme demektir. Kasidey-
le aynı ölçü ve uyakta, kasidenin içinde bir gazel söylemektir.
Her kasidede bulunmayabilir.
e) Fahriye: Şairin kendisini, sanatım Övdüğü bölümdür.
f) Dua: Övülen kişi İle İlgili İyi dileklerde bulunulan, dua edilen
bölümdür. Kasidenm son bölümüdür.
76
Kasidelerin Adlandırılması
Yalnızca nazım biçiminin söylenmesi ile yetinilir: Kaside.
Kasidelerin bir kısmında, neşip ya da teşbip (başlangıç)
bölümünde işlenen konulara göre adlandırmalara rastla-
nabilir: Bu tür kasideler nesip bölümünde kış tasviri yapıl-
mışsa şitâiye, yaz tasviri yapılmışsa sayfiye, bahar tasviri
yapılmışsa bahariye, at tasviri yapılmışsa rahşiye gibi ad-
lar alır.
Birtakım kasideler de redif olarak kullanılan sözcüğe gö-
re adlandırılır: Kerem Kasidesi, Su Kasidesi, Gül Kasidesi
gibi.
Kasidelerin bir kısmı da uyaklarının son harfine göre isim-
lendirilir: Kaside•i Mimiye, Kaside•i Tâiyo gibi.
KITA
Aruz ölçüsü ve beyit nazım birimi ile yazılır, Beyit sayısı genel-
likle İkidir. Ancak daha fazla beyitten Oluşan kıtalar da vardır,
Uyak düzeni, matla ve makta beyti olmayan gazele benzer,
Genellikle xa, xa (ba, ça) biçimindedir.
Genellikle mahlas kullanılmaz. Ancak mahlas kullanılmış kı-
talara da rastlanabilin
Beyitler arasında anlam bütünlüğü vardır,
Daha çok felsefi ve toplumsal düşünceler ele alınır, nükte ve
yergiye de yer verilebilir.
ÖRNEK
İlm kesbiyle pâye.İ rjf'at
Ârzû-yı muhâl imiş ancak
Aşk İmiş her ne var âlemde
İlm bir kîl ü kâi imiş ancak
MESNEVİ
—J Her beyti kendi içinde uyaklı olan nazım biçimidir,
Uzun konulan yazmaya elverişli bu nazım şekli, İran edebiya-
tından gelmiştir.
Lj Olay ağırlıklı konuların İşlendiği mesneviler, divan edebiyatın-
da roman ve hikâyenin görevini üstlenmiştir.
