DİVAN EDEBİYATI ı
DİVAN EDEBİYATI
gelişmeye başlamış,
13. yüzyılda
16 ve 17. üz Iltarda
• Uyup ön plandadır.
• Soyut bir edebiyattır.
İnşan ve doğa gerçekte olduğundan farklı ele
alınmıştır.
• Sanatlara bolca yer verilmiş, sanat yapmak amaç
durumuna gelmiştir.
Beyitlerle Kurulan
Nazım Biçimleri
GAZEL
TORK mü VE EDEBİYATI
Gazeller konularına göre adlandırılır:
a.Âşıkâne gazel: Aşkı, sevgiliyi, sevgiliye yakarışı,
sevgiliden yakınmayı dile getiren gazellerdir.
Fuzulî en önemli örnektir.
b. Rindane gazel: İçkiyi, içkinin zevkini, hayata karşı
kayıtsızlığı dile getiren gazellerdir.
en olgun dönemini yaşamış
sürmüş bir edebiyattır.
ÖZELLİKLERİ
sonlarına kadar
Bâkî en önemli ömektir.
• Sözlük anlamı "kadınlarla âşıkane sohbet etmek"tir.
c. Şûhâne gazel: Kadın güzelliğini çapkın bir anlatımla
dile getiren gazellerdir.
d.Hikemî gazel: Ahlakla ilgili öğütler veren, türlü
hayat görüşlerini yansıtan gazellerdir.
Nâbî en önemli örnektir.
• Aydın zümrenin edebiyatıdır. Medrese kültürü
hâkimdir. Bu nedenle "yüksek zümre edebiyatı" ,
"saray edebiyatı" gibi adlarla da anılır.
• Nazım birimi genellikle beyittir ve cümle beyitte
tamamlanır. Beyit, cümleye egemendir.
• Aruz ölçüsü kullanılmıştır.
• Dili Arapça, Farsça, Türkçe karışımı
olan Osmanlıcadır.
• Şiirlerde tam ve zengin uyak
kullanılmıştır.
• Şiirlerin konuyu içeren başlıkları
olmadığı için nazım biçimlerine göre
adlandırılmışlardır.
• Duygu ve düşünceler değişmez sözlerle
(mazmun) anlatılır.
20
• Divan şiirinde en çok kullanılan nazım şeklidir.
• Ulusal bir edebiyat olmayıp dinin etkisiyle
• Aşk, sevgi, güzellik ve içki konularını işleyen şiirlerdir.
şekillenmiştir. Arap ve İran edebiyatının etkisi çok
• Beyit sayısı 5-15
arasındadır.
fazladır.
• Uyak düzeni aa ba ca da ea fa şeklindedir.
• Şiirde daha çok aşk, sevgili, içki, din ve kadercilik
• Beyitler arasında genellikle konu bütünlüğü olmaz.
gibi konular işlenmiştir.
Ama beyitler arasında anlam bakımından bir uyum
• Nazım ön planda tutulmuş,
olmalıdır. Bunu kafiye ve redif sağlar.
nesre pek az yer verilmiştir.
I • Gazelde bütün beyitler aynı konuyu işliyorsa bu tür
• Nesir alanında tezkireler
gazellere "yek ahenk", bütün beyitler aynı söyleyiş
(edebiyat tarihi görevini gören
üzelliğindeyse bu tür gazellere de "yek avaz denir.
biyografi eser), münşeatlar
• ilk beytine "matla" (doğuş yeri), son beytine "
makta"
'(mektuplar), tarihler,
(kesme yeri, sonuç) denir.
dinî metinler ve
• Şairin mahlasını söylediği beyte (genellikle son beyit)
ıasihatnamelere
"mahlas beyti' denir. Gazelin en güzel beytine de
rastlanmaktadır.
'beytül gazer ya da "şah beyit' denir.
• Aruz ölçüsüyle yazılır. Aruzun hemen hemen her
kalıbıyla yazılmıştır.
Ek Bilgi:
Musammat Gazel: Dizelerin ortalarının birinci dizenin
soru ile uyaklı olduğu gazellere musammat gazel
denir. Musammat gazelde
ikişer
her beytin dizeleri
dize hâline getirilerek bir dörtlük oluşturulabilir.
Beni candan usandırdı cefadan yâr usanmaz mı
Felekler yandı ahımdan muradım şem'i yanmaz mı
• Divan edebiyatında
3uzulî, Necati Tçüe.aü gaga t
Beni candan usandırdı
Cefadan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan
gau
Galip
Muradım şem'i yanmaz mı
önemli gazel şairleridir.
Nebi*
