Diş KUVVETLER"
Artezyen Kaynağı: Genellikle kıvrımlı yapılardaki senklinallerde, iki geçirim-
siz tabaka arasında biriken suların yüzeye çıktığı yerlerde oluşan kay-
naklardır. Bu kaynaklar çoğunlukla İnsanlar tarafından açılan kuyulardan
fışkırarak çıkar. Fışkırarak çıkmalarının nedeni, taban suyu seviyesinin kuyu
seviyesinin üzerinde olmasıdır (Şekil-7).
G eçirimli tabaka Taban Suyu
seviyesi
Geçirimsiz tabaka
Şekil. 7: Artezyen Kaynağı
Karstik Kaynak: Çözünebilen kayaçların bulunduğu arazilerde, yeraltında-
ki boşluklar fazladır. Bu nedenle yeraltı sulan bakımından zengindir. Karstik
bölgelerde yeraltı sularının yüzeye çıktığı yerlerde oluşan kaynaklara
karstik kaynak denir (Şekil-8).
Yeraltı
boşlu klan
Şekil.8: Karstik Kaynak
Karstik kaynakların debisi Oldukça yüksektir. Kireç bakımından oldukça
zengindir.
Fay Kaynağı: Yerin derinliklerine İnen suların, fay hatlarl boyunca yüzeye
çıktığı yerlerde oluşan kaynaklardır. Mineral bakımından oldukça zengindir
(şekil 9).
Geçirimli tabaka
Geçirimsiz tabaka Fay
Şekil. 9: Fay kaynağı
b. Sıcak Su Kaynakları
Fay hatları boyunca yerin derinliklerine Sızan suların ısınarak, yeryüzüne
çıkmasıyla oluşan kaynaklardır. Kaplıca, Ilıca ya da İçme adı verilen bu
kaynakların dağılışıyla fay hatlarının uzanışı arasında paralellik vardır
(Hanta-l).
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımb I Soru Bankay
Düş KUWETLER
ORNEK SORU:
Kaplıcalar, yerathna sızan suların, mağna-
yakın, sıcak katmanlarda ısınarak,
hatları boyunca yüzqe çıkmalarıyla oluşur.
Aşağıdakilerden hangisi kaplıcaların
Özelliklerinden biridir?
A) Vadi yamaçlarım keşen geçirimsiz
tabakalar boyunca yüzeye çıkar.
B) Suhnn kireç oram yüksektir.
C) Yıl İçinde su sıcaklığında önemli bir
değişim görülmez.
D) Sıcakhk ortakmahnmn yüksek olduğu
yerlerde ortaya çıkarlar.
E) Sulan fışkırarak yüzeye çıkar.
ÇÖZÜM:
Sıcak su kaynaklan yerin derinliklerinth
ısındıkları İçin sıcaklığı geldikleri derinliğe
bağlıdır. Bu nedenle su sıcaklığında yıl
içinde önemli bir değişim görülmez
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
'erin hangisinde karstik kaynaklar dl-
ğerlerlne göre daha yaygındır?
A)' Bill
ÇÖZÜM:
Kalker ta*nmn yaman olduğu Taşeli Pla-
tosu (ML yörede) karstik kaynaklar üha
YANIT: C
Ka*a u İçmeler
Önemli Ve
Bu sularm sıcaklığı geldikleri derinliğe göre artar. Sularının sıcaklığı mev-
simler arasında değiş" göstermez.
romatizrnal hastdlklara İyi geldiğinden sağlık turizmi açışından
büyük örwn taşır.
Şifalı Su, Maden Suyu Kaynaklan
Bu kaynaklar çoğunlukla volkank alanlarda ve fay hatları çevresinde
bulunur (Harita-1). İçerisinde çok sayıda çözünmüş halde mineral madde
bulundurdtöu içki insan sağlığı bakımından önem taşır.
KARSTİK SULAR, AŞINDIRMA VE BİRİKTİRME ŞEKİLLERİ
Kireçtaşı (kalker), jips (alçıtaş), kayatuzu ve tebeşir gibi suyun etkisiyle
çözünebilen kayalarm bulunduğu arazüerde oluşan yer şekillerine karsük
şekiüer denir (Şekil-10).
vadi
ŞCkll.10; Karstik arazinin görünüşü Ve başlıca karstik şekliler
74,
—291—
ÖRNEK SORU:
Jeolollk yapılar göz Önüne alındığında,
aşağıdaki yörelerin hangisindeki kay-
nak sularının bol miktarda eriyik İçer-
dlğl söylenebilir?
A) Tuz Gölü çevresi
B) Konya Ovası
C) Mardin Yöresi
D) Taşell Platosu
E) Afyon Yöresi
ÇöZüM:
Fay kaynaklan (kaplıca ve Ilıcalar) erly/k
İçerir. Bafi Anadolu Fay kuşağında yer alan
Afyon'da kaynaklan yaygındır.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
L Hem magmatik sular hem de yağışlarla
II. Sulan çok yükseklere fışkırır.
III. Debisi yıl boyunca fazla değişmez
IV. Sularında bol miktarda kireç bulunur.
Yukandakilerden hangileri fay kayna-
ğmm Özelliklerinden değildir?
A)lvell
91 ve III C)llvelll
E) Illve1V
ÇÖZÜM:
11 —ş Gayzer kaynağının,
N Karsök kaynağın Özelliğidir.
YANIT: D
Coğrafya I -2 Konu Sam Bankası
