DİPLOMASİ ve DEĞİŞİM
XVII ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı Savaş Ekonomisi
ARİ
DERS
ö Devlet görevlilerine belirli bölgelerden ve faaliyetlerden vergi toplama hakkının verilmesi anlamına gelen tımar
sistemi önemli bir mali uygulamaydı. Bu sistem, verginin kolay ve masrafsız olarak da toplanmasını sağlıyordu.
Tımar sistemi ortaya çıkan ekonomik bunalımların aşılmasında istenilen sonucu vermemeye başlamıştı.
Ğ Devletin genelinden toplanacak para haricindeki mal ve ürün vergilerinin nakit alınması veya nakde çevirerek
merkezî hâzineye yollanması ve oradan da orduya maaş şeklinde ödenmesi mecburiyeti vardı. Bu mecburiyet
karşısında iltizam sistemi uygulanmaya başlandı.
ö iltizam usulü, XVI. yüzyıl ortalarına kadar merkezî hazineye ait vergi gelirlerinin yarıya yakınını karşılamaktaydı,
İltizamı alan şahıslara mültezim denilirdi. Osmanlı ekonomisinde peşin ekonominin önem kazanması sonucun-
da bu sistem hızlı bir şekilde yayılmıştır. İltizam sisteminin hızla yaygınlaşmasının ana nedeni, devletin artan
masraflarını karşılamak üzere mevcut vergi ve gelirlerin (para olmayan) hızla nakit paraya dönüştürme zorunlu-
luğuydu. Savaşlarla birlikte hızla artan masraflar, Osmanlı Devleti'nin bütçesinde açıklar oluşturmuştu. İltizam
sistemi ile bütçe açıklan kapatılmış, masraflar da azaltılmıştı.
Ekonomide dengenin sağlanması için başka yöntemlere de başvuruldu. Müsadere (el koyma), yeni vergilerin
alınması ve mevcut vergi oranlarının arürılması, para tağşişi (paranın içerisine başka ucuz madenler katma) gibi
uygulamalara gidildi.
1695 yılında "malikâne usulü" olarak adlandırılan sistem defterdarlık tarafindan ilan edilen bir fermanla yü-
rürlüğe girmiştir. Fermanın amacı sürekli değişen mültezimlerin fazla kâr sağlama amacıyla tahrip ettikleri vergi
kaynaklarını yeniden canlandırarak sürekli hâle getirmek ve değişmez bir mültezime bırakmaktır.
Malikâne sistemi 1840'ta resmen kaldırıldı.
wwwdİzgİkİtap.com
171
şöLYALÇIN
