DİPLOMASİ ve DEĞİŞİM
-TARİ
DERS
OT
sona erdirirse, Kırım Tatarları da Rusya'ya akın yapmayacaktı. Ruslar'ın, Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi
bulunmayacaktı.
1736-1739 Savaşı'nın başından beri aktif rol oynayan Fransa'nın İstanbul'daki elçisi Marquis de Villeneuve, bu
sayede Fransa'nın daha önce aldığı kapitülasyonları genişleten bir antlaşmanın (30 Mayıs 1740) imzalanmasını
sağladı.
UZUN BARIŞ DÖNEMİ VE çöKüşüN BAŞLANGICI (1739-1789)
1739 Belgrad Antlaşmasından sonra Bâbıâli, Batı'da barışa dayalı bir dış siyaset takip etti ve bu süreç 1768'e
kadar sürdü. Bu uzun barış dönemi, birkaç teşebbüs dışında Osmanlı askeri tarihinde bir gerileme devrini İfade
eder. Bu teşebbüslerin en önemlisi humbaracı ocağında yapılmaya çalışılan yeniliklerdir.
ö Avrupa'da, 18. yüzyıldan itibaren askerlik eğitimi için askerî okullar kurulmaya başlandı. Avrupa'da askerî okul
denemeleri ilk defa Bohemya'da Wallestain tarafından 1618-1648 Otuz Yıl Savaşları esnasında başlatıldı fakat
bu süreklilik arz etmedi. İlk askerî mühendislik okulu 1718'de Viyana' da açıldı, 1752 'de ise Maria Theresia dev-
rinde biri Viyana diğeri de Macaristan'da olmak üzere iki askerî akademi açıldı. Rusya'da da 18. yüzyılda askerî
modernleşme için önemli adımlar atıldı. Büyük Petro, 1701'de donanma subaylarım eğitmek için Moskova'da
Matematik ve Denizcilik Okulu'nu, 1716'da da Deniz Akademisi'ni kurdu.
Avrupa ve Rusya'daki askerî modernleşmeyle paralel olarak Osmanlı devlet adamları da Batılı usullerle asker
yetiştirmenin ihtiyacını daha 18. yüzyılın ilk yarısından itibaren hissetmeye başladılar. Dönemin önde gelen
entellektüelleri Osmanlı ordusunun modernleştirilmesi gerektiğine dair devlet adamlarına hitaben risaleler ka-
leme aldılar. Bunlardan biri de ilk İslâmî matbaayı kuran İbrahim Müteferrika idi. "Usûlü'l-Hikem Fî Nizâmi'l-
Ümem" adlı eserinde Avrupa ve Rus ordularının nasıl modernleştirildiklerini örnekleri ile anlattı ve Türk ordusu-
nun da bunları esas alarak modernleşhrİlmeşİ gerekhğİnİ savundu.
ö 18. yüzyılda Humbaracı Ahmet Paşa'dan sonra Osmanlı ordusundaki ıslahatlar için bir diğer önemli isim Baron
François de Tott'tur. Daha Önce İstanbul'da bir süre bulunan Baron de Tott, 1769'da İstanbul'a gelerek, Boğaz'ın
tahkiminde görev aldı. 1771-1776 yıllan arasında toplar döktürdü ve Sürat Topçuları Ocağı'm kurdu. Boğaz'da
kaleler inşa ettirdi. Bir süre sonra Sürat Topçuları Ocağı, yeniçeri baskısıyla dağıtıldı. Halil Hamid Paşa'nın sa-
dareti döneminde Sürat Topçuları Ocağı tekrar canlandırıldı. Fransız askerî ders kitaplan Türkçe'ye çevrildi,
mühendishane açıldı, Yeniçeri Ocağı'na çekidüzen verilmeye çalışıldı. Kapanan matbaa yeniden canlandırıldı.
Kıbrıs Hadiseleri (1764-1766)
1764'te Kıbrıs Adası varidatını tahsil etmekle görevlendirilen Silahdar Çil Osman Ağa'nın ada halkından ka-
nunlar hilafına fazla vergi talep etmesi ve ceberrut bir yol izlemesi üzerine şikâyetler arttı, rahatsızlığın giderek
çoğalması üzerine önce ağa aleyhinde İstanbul'a arzuhaller gönderildi. Kıbrıs'da Babıâli'yi uzun bir süre meşgul
edecek büyük bir İsyan başladı. Magosa'yı kuşatan Tabanlı Halil adlı asi, Eylül 1763da Teke Sancağı Mutasarrıfı
Ahmet Paşa'nın gayretleri sonucu Lefkoşe Kalesi'nde kıstırıldı ve 16 Eylül 1766'da yaklaşk bir senedir Bâbıâli'yi
meşgul eden Kıbrıs İsyanı, asilerin lideri olan Halil'in baş vurulmak suretiyle son buldu.
Karaosmanoğulian-Arap0ğuiları Mücadelesi
Osmanlı İmparatorluğu'nu uzun süre meşgul eden bir diğer önemli isyan ise 1766'da Aydın ve çevresinde patlak
verdi. Aydın ve İzmir civarının nüfuzlu ailelerinden biri olan Karaosmanoğulları, yine aynı bölgenin etkili aile-
lerinden Arapoğulları ile mücadele elliğinden 1766'da bölge hall« ciddi zarar görmeye başlamıştı. İki aile ara-
sındaki mücadeleyi sona erdirmek amacıyla Aydın Muhassılı Abdurrahman Paşa'ya Karaosmanoğulları ailesinin
lideri Ataullah'ı yakalaması emredildi. İsyan, ancak Eylül 1766'da Karaosmanoğlu Ataullah'ın öldürülmesiyle
yaüşnrılabildi.
www.dİzgİkİtap.com
161
YALÇIN
