2. Devirli Rüzgarlar
Bir dönem içinde, etkili oldukları kesimlerdeki basınç değişimi sonucunda
yön değiştirerek dönemin diğer yansında ters yönden esen rüzgarlardır.
Mevsimlik (Muson) Rüzgarlar
Devirli rüzgarlardan mevsimlik basınç farkları sonucunda yön değiştirerek
esenlere muson rüzgarlan denir. Asya Kıtası İle güneyindeki Hint
Okyanusu arasındaki mevsimlik sıcaklık farkları, büyük basınç farklarına
neden Olmaktadır. Buna bağlı olarak musonlar, altı aylık sürelerle birbirle-
rine ters yönde esmektedir.
Yaz Musonları
Yazın, çok ısınan geniş karalarda (Asya) alçak basınç, fazla ısınmadığı için
okyanuslarda (Hint Okyanusu) yüksek basınç Oluşur. Böylece, okyanustan,
karalara doğru sıcak ve nemli büyük çaplı rüzgarlar eser (Harita-4). Bunlara
yaz musonları denir, Güney Asya'ya bol yağış bırakırlar.
BASINÇ
(YAZ)
Harita-4.' Yaz Musonu
YÜKSEK
8
BASINÇ
(KIŞ)
Harita-5.• Kış Musonu
KIŞ Musonları
Kşın, çok soğuyan geniş karalarda (Asya) yüksek basınç. Ilık kaldığı İçin
okyanuslarda alçak basınç alanları Oluşur. Böylece bu büyük rüzgarlar altı
ay boyunca karadan, okyanusa doğru eser (Harita-5). Bu rüzgarlara kış
musonları denir. Karadan eştikleri İçin yağış getirmezler.
Muson Rüzgarlarının Genel Özellikleri
Eksen eğikliğinin oluşturduğu mevsimlik sıcaklık farklarının sonucunda
oluşurlar.
Alt aylık dönemlerle birbirlerine zıt yönde eşerler.
Kuzeyinde geniş bir karanın bulunması, güneyinde Hint Okyanusu gibi
büyük bir denizin yer almaşı gibi nedenlerden dolayı en tipik görüldüğü
yer Hindistan'dır.
Coğrafya 1-2 Konu Arktın-th i' Soru Bankası
ÖRNEK SORU:
Bir yerleşim merkezinde yaz boyunca
güney sektörlü rüzgarlar eserken bol yağış
getirdiği, kış aylarında İse sürekli kuzey
sektörlü nhganann estiği kurak etkiler
getirdiği gödennüştir.
Buna göre, bu merkezin konumu İle
İlgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle
A) Bat rüzgarlan kuşağmthdır.
B) Güneyinde bir "ğ sırası bulunur.
C) Etraf' Mğhrla çevrilidr.
D) Muson rüzgarlarınm etkisindedr.
E) Kuzeyinde geniş bir deniz bulunur.
ÇÖZÜM:
Güneydeki denizler üzerinden gelen
mgarhnn yağış bımkması kişm
kuzeyde esen rüzg*
n"nive kurak dönemin yaşandğl bü
leşim merkezinin keşin"
hmun etkisirth oküğu söybnir.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki ülkelerden hangisi yaz mu-
Son rüzgârlan ile bol pğlş alır?
İKLİM (BASINÇ ve RÜZGARLAR)
Meltemler
Günlük sıcaklık ve basınç farkıyla oluşan rüzgarlardır. Kara ile denizin ya da
dağ ile vadinin gece ve gündüz arasındaki sıcaklık ve basınç farklarıyla
oluşurlar. Esiş yönleri, gün içinde değişir. Dar alanlardaki küçük basınç
farklarından dolayı oluştukları İçin, hızlan az ve etki alanları da dardır. Kara
ile deniz, dağ ile vadi arasındaki sıcaklık ve basınç farklarının fazla olduğu
dönemlerde daha etkilidirler. Örneğin, Orta Kuşarta yun daha belirgin
olarak eşerler. Çoğu, nedenlerle oluştuğu için yerel işimler almışlardır.
Deniz - Kara Meltemleri
Deniz Meltemleri
Deniz ve karanm gün İçindeki sıcaklık farklarından kaynaklanır. Gündüz,
karalar daha hızlı ve daha çok ısındıkları İçin alçak basınç (AB) alanı konu-
numdadlrlar. Denizler daha yavaş ve daha geç Işındlklan İçin yüksek
basınç YB) alanıdırlar. Böylemde rüzgar, denizden (YB), karaya (AB) doğru
•er. Denizden eştiği için buna deniz meltemi denir (Şekü-6). Deniz
matemleri, denizden estikleri için serinletici etkide bulunurlar. Bunun İzmir
çevresinde adı imbattır. Deniz meltemleri, ethili oldukları dar alanda
nemli ve ıhman koşulların yaşanmasına neden olurlar. Aynı etki, büyük göl-
Erin kıyılarında da görülür.
Şekil.6: Deniz Meltem
Kara Meltemleri
Şokü.7; Kara Melteml
D" hızlı çok soğuyan karalar geceleri serin İken, denizler daha Ilıktır.
durum, karalarda yüksek basınç MB), denizlerde alçak basınç (AB)
alam oluşturarak rüzgarın karadan denize doğru esmesine neden olur. Bu
rüzgara kara meltemi denir (Şekil-7).
Dağ • Vadi Meltemleri
Dağlar İle vadiler Maşındaki günlük sıcaklık ve basınç farkları nedeniyle
Vadi Meltemleri
tepeleri Özellikle Öğle saatlerinde vadilere göre ve geçici olarak
daha sıcaktırlar. Böylelikle yüksek kesimlerde geçici Olarak sadece Öğle
alçak basınç alanları oluşurken, vadilerde yüksek basınç alan-
oluşur. Bundan dolayı rüzgar vadilerden tepelere doğru eser (Şekil-8).
A) İngiltere
C) Nijerya
E) Mısır
B) BrezMp
ŞeklI•8: Vadi Melteml
(Gündüz)
Dağ Meltemleri
ŞekH•g: Dağ Melteml
(Gece)
Güneydoğu yer akn
n7zgârIan ile bol
YANIT: D
Gece, yüksek kSmIer hızlı ve çok soğudukları İçin yüksek basınç alanı,
Yavaş ve geç soğuyan vadiler alçak basınç alanına dönüşürler. Bu durum-
rüzgar, dağdan vadiye doğru estiği İğn buna dağ meltemi denir (Şen-9).
—162—
—163—
ÖRNEK SORU:
I. Konya Yöresi
II. Kars - Ardahan Yöresi
III. Ergene Havzası
IV. Menteşe Yöresi
Yukarıdaki yörelerin hangilerinde dağ
Ve vadi meltemlerinin etkili Olduğu şöy-
A)lvell
D) 11 veıv
E)lllverv
ÇÖZÜM:
Yer şekillerinin engebeli olduğu Kars - Ar-
dahan Yöresi ile Menteşe Yöresin 'de dağ
ve vadi meltemleri etkilidir.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Meltem rüzgârları muson rüzgârları,
l. devirli olmaları,
II. İkliml etkilemeleri,
III. kara ve denizin farklı Işınma ve soğuma
Özelliğine bağlı olarak oluşmaları,
M eşiş Sürelerinin fazla olması
niceliklerinden hangileri bakımından
benzer Olduğu söylenebilir?
A) 1 ve II B) ivelil
cıııvelll
E) Illveıv
ÇÖZÜM:
Meltem günlük, muson mevsimlik devirli
rüzgârlardır. Meltem ve musonlar kara ve
deniz arasında eser.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu Anlat',mll / Som Bankası
