DERS
OT
XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - EN UZUN YÜZYIL
9. Mehmet Ali Paşa'nın Güçlenmesi
Mısır'a sahip olan Mehmet Ali Paşa, bundan sonra civar topraklarda nüfuzunu yaymaya çalıştı. Bu arada,
1812'de, Osmanlı Hükümeti'nin bir türlü sonuçlandıramadığı Hicaz'daki Vehhabi İsyanı'm bastırmaya memur
edildi. Bunun üzerine, oğulları komutasında isyancıların üzerine gönderdiği ordu ile 1818 yılında İsyana son ve-
rerek, hac yolunu açtı. Bu ise, Mehmet Ali Paşa'yı İslam dünyasında saygınlık ve şöhrete ulaştırdı. Babıâli de, ona
Hicaz ve Habeş valiliklerini verdi. Bundan sonra Mehmet Ali Paşa, Sudan'a el attı ve 1822'de bu ülkeyi bütünüyle
ele geçirdi. Böylece Mısır'da âdeta bir devlet kurmaya başladı.
10. Kavalalı MehmetAli Paşa İsyanı ve Mısır Sorunu (1833)
1798'de Mısır'ın Fransa tarafından işgal edilmesi sırasında bölgeye gönderilen gönüllü birlikler arasındaki Meh-
met Ali Paşa Mısır'da ayaklanarak yönetimi ele geçirmiştir. Osmanlı bunu kabullenerek onu Mısır valisi olarak
atamıştır.
Mehmet Ali Paşa Mısır'da baskı uygulayan Kölemen ailesinin baskısına son vererek halkın sevgisini kazanması
ve 1806'da Mısır'a saldıran İngiliz donanmasını püskürtmesi ile Hicaz'daki isyanı bastırması, Osmanlı'nın Meh-
met Ali Paşa'ya güvenlerinin artmasını sağlamıştır. Bunun etkisiyle 1821'de Mora'da çıkan isyanda II. Mahmut
Kavalalı'dan yardım istemiştir.
Kavalalı donanma göndermesine karşılık Mora ve Girit valiliğini istemiştir. II. Mahmut bu şartı önce kabul etmiş
ancak daha sonra Mora'nın kaybedilmesi sonucu bu isteği yerine getirmeyince Kavalalı bu defa Suriye valiliğini
istemiş, II. Mahmut'un bu isteği kabul etmemesi üzerine Kavalalı Osmanlı'ya karş isyan etmiştir.
6 Kavalalı, oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusunu Suriye'ye göndermiştir. Burada Osmanlı'yı yenen bu
ordu Kütahyava kadar ilerlemiş, bu sırada İngiltere ve Fransa'dan yardım alamayan Osmanlı, Rusya'dan yardım
istemiştir. Rusya yardım için İstanbul'a donanma gönderince, İngiltere ve Fransa ara buluculuk yaparak Kavalalı
İsyanı'nı durdurmuşlar ve Osmanlı ile Mehmet Ali Paşa arasında 1833'te Kütahya Antlaşması imzalanmıştır.
Antlaşmaya göre;
» Mehmet Ali Paşaya Mısır'ın yanında Suriye ve Girit valilikleri verildi. Kavalalı'nın oğlu İbrahim Paşa'ya da
Cidde ve Adana valiliği verilmiştir.
Osmanlının bir iç sorunu olan Mısır Sorunu Avrupalı devletlerin karışmasıyla dış sorun hâline gelmiştir.
11; 1833 Hünkar İskelesi Antlaşması
Ö II. Mahmut, antlaşma yapılmasına rağmen Kavalalı Mehmet Ali Paşa'ya güvenmiyor ve tekrar saldırıya geçme-
sinden endişeleniyordu. İngiltere ve Fransa'nın da çıkarcı tutumlarından dolayı Rusya ile ittifak yapmaya karar
verdi ve Osmanlı ile Rusya arasında Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı.
Antlaşmaya göre;
» Osmanlı saldırıya uğrarsa Rusya ordu gönderecek ama masrafları Osmanlı tarafından karşılanacak Rusya'ya
saldırı olursa Osmanlı boğazları kapayacak, Rus gemileri boğazlardan serbestçe geçecek Antlaşma 8 yıl yü-
rürlükte kalacak
NOT..
Bu antlaşma Boğazlar Sorunu'nun çıkmasına neden olmuştur. Osmanlı son kez bu antlaşmada boğazlardaki
egemenlik hakkını tek başına kullanmıştır.
220
www.dizgikitap.com
