DERS
OT
Küçük Kaynarca Antlaşması İle
DİPLOMASİ ve DEĞİŞİM
Kırım bağımsız oldu ve sadece halkı dinî bakımdan halifeye bağlandı.
» Rus gemilerinin iki ülkenin topraklarını çevreleyen denizlerde serbestçe dolaşması kabul edildi.
» Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş tazminatı ödedi,
Rusya, gerekli gördüğü Osmanlı Devleti yerleşim birimlerinde konsolosluklar açıp kapitülasyonlardan yarar-
'anma hakkı elde etti.
Osmanh-Rus mücadelesinin doğurduğu sonuçlar:
Osmanlı Devleti Rus donanmasını Karadeniz'den uzak tutulmaya çalışırken Ruslar İngilizlerin yardımıyla Bal-
tık'taki donanmasını Akdeniz'e indirmeyi başardı. Rusya'nın Baltık donanması, Çeşme'de demirleyen Osmanlı
donanmasını yakarak imha etti.
ö Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya, tarihinde ilk defa Karadeniz'e çıktı ve İstanbul dâhil bütün Karadeniz sa-
hilleri Rus donanmasının saldırılarına açık hâle geldi. Bundan dolayı, İstanbul'u muhtemel bir saldırıya karşı
korumak için Boğaz girişinde beş kale yapıldı.
Karadeniz'e açılan Rusya Boğazlar” da tehdit etmeye başladı. Bu durum diğer Avrupa devletlerini Osmanlı-Rus
rekabetinin içine çekti. Zamanla Osmanlı Devleti devletler arası rekabetin odağı hâline geldi.
Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması'na göre kesin olmayan hükümleri çerçevesinde Osmanlı Devleti himayesin-
deki Ortodoks halkların koruyuculuğunu alarak sürekli Osmanlı Devleti'nin iç işlerine müdahale etme firsatı elde
etti. Bu durum Osmanlı-Rus ilişkilerinde sık sık yeni sorunların ortaya çıkmasına ve çatışmaların yaşanmasına
sebebiyet verdi.
Küçük Kaynarca Antlaşmasının Osmanlı Devleti aleyhine oluşturduğu bir gelişme de Rusların Osmanlı ülkesinde
tam öcaret yapma hakkının daha önce İngiltere ve Fransa'ya tanınan kapitülasyonların aynısını elde etmesi oldu.
Bu hak ile Ruslar "güneye inme" veya "sıcak denizlere açılma" politikasında büyük bir ilerleme kaydetti. Rus ticaret
gemileri Karadeniz ve Akdeniz'de serbest dolaşım hakkı elde etti. Böylece Ruslar, tarihi emellerine ulaştı.
1774'ten sonra Rusların İstanbul'da daimî elçi bulundurmaları, istedikleri şehirlerde konsolosluk açmaları Os-
manil Devleti'ndeki tüm gelişmelerden haberdar olmalarını sağladı. Ayrıca konsoloslukları sayesinde Balkan
milletleri ile yakın temasta bulunarak Panslavizm politikası için uygun zemin hazırlama imkânına da kavuştu.
Aynalıkavak Tenkihnamesi ve Kırım'jn Rusya Tarahndan İşgali
1777'de Şahin Giray'ın Çariçe II. Katerina'nın desteğiyle han olmasından itibaren Kırım daha çok Rusya'ya ya-
kınlaştl. Şahin Giray, Kırım'da birtakım askerî ve İdarî değişikliklere imza attı. Ancak bu yenilikler ve Rusya'nın
giderek bölge üzerindeki nüfuzunun artması yüzünden Şahin Giray'a bir tepki oluştu ve tepkiler sonunda bir
isyana dönüştü. İsyan, Kırım'ın başkenti Bahçesaray'a kadar yayıldı ve şehir ateşe verildi. Bunun üzerine hayatı
tehlikeye giren Şahin Giray, hanlığı Ocak 1778'de Selim Giray'a devretti.
Şahin Giray, 1778 Şubat'ında Kırım'da Rus askerinin desteğiyle büyük bir isyan başlattı, silah zoruyla ve binlerce
Kırımlı'nın kanı pahasına, ikinci defa han oldu.
Yeni bir Osmanlı-Rus savaşı çıkmak üzereyken Fransızlar'ın araya girmesiyle 21 Mart 1779'da Aynalıkavak Ten-
kihnamesi imzalandı. Bu antlaşmayla Kırım bağımsız bir devlet olacak, Ruslar Kırım'daki askerlerini çekecekler,
Osmanlı yönetimi de Şahin Giray'ın hanlığını tanıyacaktı. Ayrıca Eflak ve Bağdan voyvodalıkları ile ilgili dini dü-
zenlemeler de yapılacaktı.
Rus General Potemkin, Kırım'ı doğrudan Rusya topraklarına katmak istiyordu. 1783 Nisanı'nda yayınlanan bir
beyanname, Potemkin'in hayallerinin gerçek olmasının kapısını araladı. II. Katerina adına yayınlanan beyanna-
mede Kırım'ın fiilen işgal edilmesinin gerekçeleri sıralanıyordu. Potemkin büyük bir memnuniyetle tekrar Rus
ordusunun başına geçti ve kısa bir sürede Kırım'ı fiilen işgal etti. Bu işgalle birlikte Şahin Giray hanlığından, Kırm
ise bir daha elde edemeyeceği bağımsızlığından oldu.
166
www.dizgikitap.com
