DENEME 14
Nehir söyleşi, ara bir edebî tür. Ne biyografi ne de otobiyog-
rafı... Otobiyografi değil çünkü hayatınızı nasıl anlatacağınızı
söyleşiyi yapan kişinin soruları belirliyor. O çerçeveyi siz çize-
miyorsunuz ve birkaç soruyla hiç istemediğiniz günlere veya
olaylara geri dönmeniz mümkün. Otobiyografik bir metinde
tahrif edeceğiniz, ütüleyeceğiniz kısımlara karşı -şayet önce-
den anlaşmamışsanız- savunmasızsınız. Öte yandan, biyogra-
fiden de farklı. Sizin yargı ve çıkarımlarınıza uzun boylu imkân
vermiyor. En nihayetinde, siz bazı soruları soruyorsunuz ama
hayatı anlatan muhatabınız ve kendi hayatını anlattığına göre
baştan hiyerarşik bir İlişki kuruluyor. "Sen benim hayatımı ben-
den İyi bilemeyeceğine göre, soru sormakla yetineceksin!" diye
formüle etmek bile mümkün. Böyle de olsa nehir söyleşinin
rolü çok önemli. Hiç azımsanmayacak sayıda ve görmezden
gelinemeyecek kadar, alanında büyük İşler başarmış inşanla-
rımıza ait birçok Şey onlarla beraber yitip gidiyor. Oysa bu bir
yazgı değil. "Madem sen otobiyografini yazmıyorsun, o zaman
bana anlat birlikte yazmış olalım." demek kültür hayatımızın
sığlaşmaması ve çoraklaşmaması İçin bence hayati Öneme
sahip.
Bu parçadaki altı çizili sözle anlatılmak istenen aşağıdaki-
lerden hangisidir?
A)
B)
C)
D)
E)
İnsanların hatalarını düzeltmek
Yazarın kusurlarını gizlemek
Olayları değiştirerek aktarmak
Yaşadıklarını birebir yansıtmak
Yanlış anlatımın Önüne geçmek
PARAGRAF DENEMELERİ
Divanü Lugatif - Türkün ilk sayfalarında bir harita bulunmakta-
dır. Bugünkü bilgilerimize göre bu, bir Türk'ün çizdiği İlk dünya
haritasıdır. Kâşgarll Mahmud, dönemindeki Türk topluluklarının
hangi bölgelerde yaşadığını göstermek amacıyla çizdiği bu ha-
ritaya, bazı ulusların yaşadığı bölgeleri de ekleyerek yeryüzün-
deki belirli bölgeleri gösteren bir dünya haritası oluşturmuştur.
Bugünkü haritacılık tekniklerine göre İlkel sayılabilecek bu ha-
rita, on birinci yüzyıl koşullarındaki coğrafyacıllk bilgilerine ve
tekniklerine göre Oldukça İleri düzeydedir. Kâşgarlı Mahmudun
bu haritasının Türk eseri olduğunu ortaya koyan birtakım kanıt-
lar bulunmaktadır. Her şeyden Önce, harita Türk hükümdarları-
nın Oturduğu Balasagun şehri merkez alınarak çizilmiştir. Diğer
Türk şehirleri ve alanlar bu şehre göre düzenlendiği gibi yönler
de Orhun Yazıtları'nda görülen eski Türk geleneklerine göre ta-
yin edilmiştir. Türklerin yerleşim bölgelerindeki şehirler, dağlar,
göller, nehirler ve denizler ayrıntılı olarak gösterilmiştir. Türk-
[ere ait bölgelerin gösterilişinde pek az yanlışlık yapılması da
haritanın bir Türk'ün elinden çıktığını göstermektedir. On birinci
yüzyıl Türk dünyasını resmeden bu harita ile birlikte Kâşgarlı
Mahmud; "Rum ülkesinden Maçin'e dek Türk ellerinin hepsinin
boyu beş bin, tamamı şekiz bin fersah eder.” dedikten son-
ra bunların hepsinin iy'ice bilinmesi için haritasını yeryüzünün
şekli gibi dairede gösterdiğini belirtir. Kâşgarlı Mahmud'un ha-
İtasını yuvarlak biçimde çizmesi ve bunu da dünyanın biçimi
ile açıklaması, on birinci yüzyılda Türkler tarafından dünyanın
yuvarlak Olduğunun bilindiğini göstermektedir.
Bu parçada sözü edilen haritanın aşağıdaki niteliklerden
hangisini taşıdığından söz edilmemiştir?
A) Yerellik
C) Özgünlük
E) Çok yönlülük
B) Evrensellik
D) Kalıcılık
Bu parçadan yola çıkılarak "nehir söyleşi" İle İlgili olarak
aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
]ğğl
Bu parçadan yola çıkılarak Divanü Lügati't - Türk İle İlgili
aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?
A)
B)
C)
D)
E)
Birden çok yazı türünün niteliklerini taşıdığı
İhmal edilmiş kişilerin toplumca tanınmasını sağladığ
İnsan yaşamını esas alan bir metin olduğu
Söyleşiyi yapan muhatapların, üzerinde etkili Olduğu
Kültür dünyamızın zenginleşmesinde katkısı olduğu
A)
B)
C)
D)
E)
Çağının Ötesinde bazı Özellikler taşıdığına
Türklerin haritacılıktaki yerini yansıttığına
İslamiyet öncesi ürünlerden esinlendiğine
Dönemiyle İlgili coğrafi bilgiler İçerdiğine
Dünyanın şeklini ilk kez ortaya koyduğuna
