D. SİNAPSLARDA İMPULS İLETİMİ VE HEDEF ORGANLARDA
TEPKİ OLUŞUMU
Bir nöronun uzantılarının diğer nöronla, ya da tepki organlarının hücreleriyle
oluşturduğu temas yerlerine sinaps denir. Sinapslarda iki hücre arasındaki
boşluğa sinaps boşluğu denir.
Aksonların sinaps boşluğunda sonlanan ucuna sinaptik yumru adı verilir. Si-
naptik yumrularda bulunan sinaptik keseciklerde, sinapslardaki kimyasal iletimi
sağlayan nörotransmitter maddeler bulunur. Birinci nörondan salgılanan nöro-
transmitter maddeler sinaps boşluğunu geçtikten sonra ikinci nöronu uyararak
impulsun bu nörona geçmesini sağlar.
Nörotransmitter maddeler sinapslarda kimyasal iletimi sağlayan asetilkolin, ad-
renalin, nöradrenalin, dopamin ve histamin gibi maddelerdir.
Sinapslardaki impuls iletimi aşağıdaki gibi gerçekleşir:
23.
24.
25.
/./hite /SiNiR SİSTEMİ
Örnek Sorular
İnsanın derisinde bulunan termoreseptörle-
re ulaşan uyarının şiddetinin eşik değerden
itibaren belirli bir değere kadar artırılması;
impuls sayısı (I), impuls hızı (II) ve tepki şid-
detini (III) nasıl etkiler?
A)
B)
C)
D)
E)
Artar
Değişmez
Artar
Artar
Değişmez
Değişmez
Artar
Artar
Artar
Değişmez
Artar
Artar
Artar
Değişmez
Artar
Aşağıdaki tabloda çeşitli hayvan gruplarına ait
K, L, M, N ve P olarak adlandırılan nöronların
bazı özellikleri verilmiştir.
Nöron Miyelin kılıf Akson çapı (pm)
I. nöron
Akson
I. nöronun
aksonu
a-
4
2. nöron
Nörotransmitter
içeren sinaptik
kesecik
(0
Yok
Yok
Var
Var
Var
500
5
10
20
Sinaptik
aralık
nci
nöronun
dendriti
Tablodaki bilgilere göre, K, L, M, N ve P nö-
ronlannın hangisinde impuls iletiminin en
hızlı olması beklenir?
A nöronundan B nöronuna doğru olan im-
puls iletiminde aşağıdaki olaylardan hangisi
r ekle mez?
1.
2.
3.
4.
Voltaj-geçitli Ligand—geçitli
Ca2+ kanalı
iyon kanalları
İmpuls sinaptik yumruya ulaştığında, hücre dışındaki Ca++ iyonları hücre içine gi-
Artan Ca++ derişimi 1. nörondaki nörotransmitter maddelerin ekzositoz ile si-
naptik aralığa bırakılmasını sağlar.
Sinaptik aralığı difüzyon ile geçen nörotransmitter maddeler 2. nöronun za-
rındaki reseptörlere bağlanır. Voltaj kapılı sodyum kanalları açılır ve sodyum
hücrenin içine girer.
Böylece impuls ikinci nörona geçmiş olur. İkinci nöronun yerinde hedef organa
ait bir hücre bulunuyorsa tepki oluşur.
A)
B)
C)
D)
E)
20
B nöronunun zarındaki reseptörlere nörot-
ransmitter maddelerin bağlanması
A nöronundaki Ca++ derişiminin artması
A nöronunun aksonundaki reseptörlere nö-
rotransmitter maddelerin bağlanması
B nöronunun elektriksel yük değişimi so-
nucu impuls oluşması
A nöronunun ekzositozla nörotransmitter
maddeleri salgılanması
c
21
15
