D. ŞİİRDE YAPI
Şiirde yapı konuşunda -nazım birimi', -nazım şekli (biçimi)"
ve "nazım türü' kavramları karşımıza çıkmaktadır.
NAZIM BİRİMİ
Şürde anlam bütünlüğü taşıyan en küçük birime nazım birimi
denir. Başlıca nazım birhlleri şunlardw:
1. Mısra (Dize)
Bir şiiri Oluşturan anlamlı satırlardan her birine mısra (dize)
denir.
NOT
• Bir şiire bağlı olmayan ve kendi başına anlam taşıyan
dizelere mısra-' âzâde adı verilir.
Sağlarn kıruluşlu, kolayca hatrlanabilen. Öz anlam taşıyan
dizelere mısra-1 berceste ya da şeh mısra adı verilir.
Mısra-' berceste, bağımsız bir dize olabileceği gibi bir şiire
bağlı da Olabilir
2. Beyit
Lj Anlam bakımından birbirine bağlı iki dizeden oluşmuş nazım
birimine beyit denir. Beyit, daha çok divan şiirinde kullanılmış
bir nazım birimidir.
NOT
Birbiriyle uyaklı dizelerden oluşan beyitlere musarra ya da
mukaffa: uyaklı olmayanlara fert ya da müfret adı verilir.
3. Bent
İki mısradan daha büyük nazım birimine bent denir. Üç, dön,
beş, altı... mısralık birimler şeklinde karşımıza çıkar.
4. Dörtlük
Dört dizeden oluşan nazım birimidir. Bu nazım birimi, halk
şiirinde yaygın olarak kullanılmıştır.
NAZIM ŞEKLİ (BİÇİMİ)
Nazım şekli (biçimi); nazım birimi ve bunların sayısı, kafiye
düzeni, Ölçü gibi şiirin dış yapı Özelliklerinin Ortaya çıkardığı
genel biçimin adıdır.
Türk edebiyatında kullanılan belli başlı nazım şekilleri şunlardır:
TÜRK ŞİİRİNDE KULLANILAN NAZIM ŞEKİLLERİ
mlyet Etkisindeki
Türk
ı. Divan şifi
2. Halk şifi
Divan Şiiri Nazım Şekilleri
ı. BEYİTLERLE KURULANLAR
Batı Etkısır,dOk1
Türk şifl
1. Sone
2. Terzarima
3. Triyole
Halk Şiiri Nazım Şekilleri
a) Anonim Halk Şiiri
• Gazel
• Mesnevi
• Müstezat
• Kaside
• Kıta
• Mâni
• Türkü
II. BENTLERLE KURULANLAR
a) Tek Dörtlükten Oluşanlar
b) Âşık Tarzı Halk şiiri
• Koşma
• Semai
• Varsağı
• Destan
Aruzla Yazılan Halk Şiiri
• Rubai
• Tuyuğ
b) Musammatlar
• Divan
• Semai
• Vezniahar
• Murabba
• Terbi
• Tardiwe
• Terciibent
• Şarkl
• Muhammes
• Terkibibent
• Satranç
• Kalenderi
• Selis
21
