Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyeti-l
Atatürk ve Sanat
"Efendiler! Hepiniz milletvekili olabilirsiniz, bakan olabilirsiniz,
hatta cumhurbaşkam olabilirsiniz fakat sanatkâr olamazsınız."
"Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş
demektir."
"Güzel sanatlarda başarı, bütün inkılapların başarılı olduğu-
nun keşin delilidir."
Mustafa Kemal Atatürk
Türkiye'de ilk Atatürk heykeli, Gülhane Par-
kl'nda, Sarayburnu'nda (1926) açılmıştır. Bunu
Ankara'da Ulus'taki Zafer Anıtı (1927), Sam-
sun Atatürk Anıtı (1931), Afyon Zafer Anıtı
(1936) gibi eserler takip etmiştir. Bu eserler;
Avusturyalı Sanatçı
'e (Hen-
rih Kiripel) aittir.
-Heykeltıraşlık sanatının gelişmesi ve Güzel Sanatlar Akademisinde
heykeltıraşlık eğitimi verilmesi için Almanya'dan heykeltıraş Rudolf
Belling getirilmiştir.
Tiyatro alanında Osmanlı döneminde faaliyet gösteren Darülbe-
192Tde Muhsin Ertuğrul, Türk Tiyatroları genel müdürü olmuştur.
Aynı zamanda Osman Hamdi'nin asistanı
olan İbrahim Çallı, Atatürk'ün isteği üzeri-
ne Etnoğrafya Müzesi'nde bir sergi açmıştır.
Bu sergide de yer alan
tablosunu
gören Atatürk, Çallı'ya dönerve "Biz Kurtuluş
Savaşı'nda yemeye ekmek bulamıyorduk,
senin resmindeki atlar nasıl semirmiş böy-
le?" diye sorunca usta ressam malzemelerini
alarak tablosundaki atı bir deri bir kemik hâle
getirmiştir.
15Aesim alanında 1926'da Gazi Eğitim Enstitüsünde resim bölümd
açılmıştır. 1928'de Osmanlı döneminden kalma Sanayi-i Nefise
Mektebi, Güzel Sanatlar Akademisi'ne dönüştürülmüştür. 1937'de
Fesim ve Heykel Müzesi açılmıştır.
Cumhuriyet Dönemi'nde özellikle resim ve heykel sanatla-
rının halka tanıtılması ve bu sanatların yaygınlaşması için
"Türk Ocakları" ve "Halk Evleri" önemli rol oynamıştır.
Çağdaş resim sanatının ilk kadın ressamı olarak ka-
bul edilen Mihri Müşfik Hanım, portre ve figür te-
malanna önem vermiş, kendine özgü bir sitil geliş-
tirmiştir. Portresini yaptığı kişiler arasında Mustafa
Kemal Atatürk ve Papa XV. Benedictus de vardır.
Atatürk ve Müzik
Mustafa Kemal müziğe büyük önem vermiş ve 1925 yılında "Ha-
yatta musiki lazım mıdır?" sorusuna şöyle cevap vermiştir: "Ha-
yatta musiki lazım değildir. Çünkü hayat musikidir. Musiki ile
alakası olmayan canlı insan değildir. Eğer söz konusu hayat
insan hayatı ise musiki mutlaka vardır. Musikisiz hayat zaten
mevcut olamaz. Musiki hayatın neşesi, ruhu ve her şeyidir."
1 Eylül 1924'te müzik öğretmeni yetiştirmek için "Musiki Muallim
Mektebi" (Prof. Paul HindemİnYİn yazdığı rapor doğrultusun-
da) açılmıştır. Bu mektep 1937-1938 eğitim öğretim yılında Gazi
Eğitim Enstitüsüne aktarılmıştır.
Mustafa Kemal, Batı ve klasik Türk musikisi ile meşgul olduğu
yıllarda bir uçtan öte uca Anadolu'yu taratıp Türk halk müziğine
ait eserleri de derletmiştir.
1932 yılında Cumhurbaşkanlığı Filarmoni Orkestrası, 1934'te Mili
Musiki Akadenüsi ve 1936'da Ankara Konservatuvan açılmıştır.
Türk Beşleri
Müzik alanındaki gelişmeler Atatürk zamanında Avrupa'ya gön-
derilen ve dönüşlerinde "Türk Beşleri" olarak anılan grup üyele-
ri ile başlamıştır. Türk Beşleri çağdaş Türk müziğinin bestecilerini
tanımlayan uluslararası bir terimdir. Bu sanatçılar Türk Beşlileri
ismini, Rusların ulusal müzik okulunun kurucularından Rus Beşli-
lerİ'ne benzetildikleri için almışlardır.
Adnan CemalReşit Ulvi Cemal Necil Kâzım Hasan Ferit
Saygun
Erkin
Alnar
Türkiye'nin ilk devlet sanatçısı olan Adnan Saygun, Özsoy
Operası adıyla İlk operayı açmıştır. Cemal Reşit Rey 10. Yıl
Marşı'nın bestecisidir. Atatürk'ün isteği ile ilk konservatuva-l
rı kurmuştur. Cemal Reşit Rey'in, Piyano için 12 Anadolu
Türküsü, Ulvi Cemal Erkin'in, Zeybek Türküsü ve Hasan
Ferit Alnar'ın, İstanbul Süiti bu dönemin önemli çalışmaları
164
Atatürk ve Spor
"Spor yalmz beden kabiliyetinin bir üstünlüğü sayılmaz. İdrak
ve ahlak da bu İşe yardım eder. Zekâ ve anlayışl kışa Olan
kuvvetler, zekâ kavrayış' yerinde Olan daha az kuvvetlilerle
başa çıkamazlar. Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda
ahlaklısını severim. "
1922'de "Türkiye İdman Cemiyeti İttifakı" kurularak cumhuri-
yetin ilk spor örgütlenmesi gerçekleşmiştir. İlk başkanlığını da
Ali Sami Yen yapmıştır.
16 Ocak 1924 tarihindeki Bakanlar Kurulu toplantısında,
"Türkiye İdman Cemiyetleri Birliği" kamu yararı dernek olarak
kabul edilmiş ve devlet ilk kez spora yardım elini uzatmış ve
bütçeye spor için ödenek konacağını kabul etmiştir.
Çapa Muallim Mektebinde bir kurs açılmış ve yöneticiliğine'
Avrupa'da beden eğitimi öğrenimi görmüş Selim Sırrı (Tarcan)
Bey getirilmiştir.
Kurtdereli Mehmet, Besim Koşalay ve Yaşar Erkan örneklerin-
de olduğu gibi uluslararası yarışmalarda başarılı sonuçlar alan
sporcular, Mustafa Kemal tarafindan takdirle karşılanmış ve
ödüllendirilmiştir.
Mustafa Kemal Atatürk ata sporlarımızdan en çok kuvvet
zekâ oyunu olarak tanımladığı güreşi sevmiş ve millî güreş-
çilerimizi hem maddi hem de manevi olarak desteklemiştir,
Atatürk namını duyduğu ve sporcu karakteri ile millî duruşunu
çok takdir ettiği Kurtdereli Mehmet'e hediye ettiği 1000 lira
ile birlikte bir de mektup göndermiş ve o mektupta şunları
1 söylemiştir: "Seni cihanda büyük ün almış bir Türk güreşçisi
olarak tanıdım. Parlak başarmm sırrını şu sözlerle açıkladı-
ğım öğrendim: 'Ben her güreşte arkamda Türk milletinin bu
lunduğunu ve millet şerefini düşünürüm!' Bu dediğini, en az
yaptıkların kadar beğendim. Onun için senin bu değerli sözü,
nün Türk sporcularma bir mçşlek ilkesi olmasmı diliyorum."'
Olimpiyatlara ilk defa 1924'te katılan Türkiye ilk al-
tın madalyasını 1936 Berlin Olimpiyatları'nda gü-
reş alanında Yaşar Erkan ile kazanmıştır.
A TBMM'nin 20 Haziran 1938 tarihli kararı ile 19 Ma-
yıs 1919 günü "Gençlik ve Spor Bayramı" olarak
İlan edilmiştir.
instagram.com/copysinav
