"COGRAFYANÜN îÂNüMj, KONUSU VE BÖLÜMLERİ
Canlı Çevre
Doğal ortamın bir parçası olan bitki, hayvan ve İnsanm kendisi canlı
çevreyi Oluşturur.
Coğrawanın asıl konuşu insandır. Bu nedenle coğrafya, İnşam etkileyen
doğal Çevre ve burada gerçekleşen olayları, karşılıklı İlgi ve neden-şonuç
İlişkisi İçerişinde, dağılış İlkesine göre inceler. Coğ*nın incelemeleri
üç temel İlkeye dayanır.
Nedensellik: Doğal çevrede gerçekleşen coğrafi olayların oluşumu
nedenleri ve sonuçlarını araştırır.
Karşılıklı İlgi: Coğrafi olayların, birbirleriyle Oluşturdukları etkileşimleri
açıklar. Örneğin; Dünyanın şekli ve hareketlerinin sıcaklığa; sıcaklığın
basınç ve rüzgarlar ile buharlaşma ve yağışa etkileri gibi.
Dağılış: Coğrafyanın temel ilkelerinden biridir. Coğrafi olayların
yeryüzündeki dağılışını İnceler. Örneğin; yerŞekİHerİnin, İklim elemanları
ve İklim tiplerinin, suların, bitki ve hayvan topluluklarının. nüfusun ve
ekonomik etkinliklerin yeryüzündeki dağılışlarını Ortaya koyar.
Bu bilgilere göre coğrafyanın konuşu kısaca Şöyle Özetlenebilir:
1• İnşanın yaşadığı doğal çevrenin yüzey şekillerini (dağ, ova, plato vb.),
yağış, sıcaklık, rüzgar gibi İklim Özelliklerini, bitki örtüşünün yetişme
koşullarını ve toprakların oluşumunu araştırarak, bunların yeryüzündeki
dağılışını İnceler.
2• Nüfusu ve nüfusun dağılışım etkileyen faktörler He yerleşmelerin kuru-
luşunda etkili olan doğal, beşeri ve ekonomik faktörleri inceler.
3- Doğal Ortamın, beşeri ve ekonomik (tarım, sanayi, ulaşım, ticaret, turizrn
gibi) etkinlikler üzerindeki etkilerini inceler.
Coğrafyanın Bölümleri
Coğrafya, Genel Coğrafya Ve Yerel Coğrawa olmak üzere ana bölüme
ayrılır (Şekil-1).
Genel
Coğrafyş
Fiziki
Beşeri
Coğrafya Coğrafya
Coğrafya
Ekonom
Coğrafya
Yerel
Coğrafya
Kıtalar Ülkeler Bölgeler
ğrafyası Coğrafyası Coğrafyası
Jecmodorojl
Klimatoloji
Hldrcgrtha
Biyccoğrafya
Kat g rafya
Şekll•l; Coğrafya'mn bölümleri
ÖRNEK SORU:
l. Yaya hawancthkla geçinen köylülerin
kulland'kEn kırsal yerleşme türüdür.
İL yerleşmeleri, Akdeniz, Karadeniz
ve Doğu Anadolu bölgelerinde mgın-
III. Asıl geçim kaynağı MyvancMk Olan bu
yerleşme şeklinde banmna gereksinimi
evleriyle karşılanır.
IV. Yayk yerleşmelerinde Muş mevsim-
mevsime değişir.
V. Yaylakrüki Ot potansiyeünden yarar-
lanmak isteyen köylüler her yıl belir"
dönemlerde bu alanlara göç ederler.
Yukanda yayla yerleşmeleri İle Ilglll veri-
len durumlardan hangilerinde coğraf-
dağılış İlkesi kullanılmıştır?
A) Cilvem
D) M veıv
Coğrafi Olayların dağılışının İncelendiği
durum II. cümlede verilmiştir.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi fizikl coğraf•
yanm İncelediği konulardan birl değil.
dir?
A) Akarsu ağızlarındaki birikim ovalarınm
oluşum aşamalan
B) Olağanüstü atmosfer koşuManmn Olu-
şümun« etkili Mn faktörler
C) Büyük kent merkezlerindeki çevre so-
runlanmmn neden ve sonuçlan
D) Akarsu hazalarınm oluşumu
E) Kıta hareketlerinin neden OMuğu doğa
ÇÖZÜM:
A) Jeomorfoloji
B) Klimatoloji Meteoroloji
C) Yerleşme coğrafyası.
D) Jeomorfoloji
E) Jeomorfobji
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
12
COĞRAFYAÎUN TANYIUü, KONUSU VE BÖLÜMLERİ
A. Genel Coğrafya
1- Fizikî Coğrafya
Yeryüzünde doğal ortamı oluşturan yerşekilleri, toprak, İklim, bitki ve hay-
Van türleri gibi öğeleri ve bunlar arasındaki ilişki* inceler. İncelediği konu-
Lara göre Fiziki Coğrafya, aşağıdaki dallara ayrılır.
a) Jeomorfoloji:
Dağ, ova, plato ve diğer yüzeyşekillerini inceler ve Oluşumunda etkili Olan
İç ve diş kuwetlerin etküerini *ar.
b) Klimatoloji:
İkürn koşunan İle tiplerini ve yeryüzündeki dağılışlarını inceler.
c) Mdrografya:
Okyanus ve denizlerdeki su hareketlerini. gölleri, akarsuları, yeraltı sularını
ve dağılışlarım inceler.
d) Biyocoğrafya:
Bitki ve hayvan topluluklarınm yeryüzündeki dağılışım ve dağılışta etkili olan
nedenleri İnceler.
e) Kartografya:
Coğafi bilgilerin harita, grafik ve diyagrarnlarda gösterilmesi üzerinde durur.
2- Beşeri ve Ekonomik Coğrafya
İnsan etkinlikleri ile doğal çevre arasmdaki ilişkileri inceler. Beşeri coğrafya
nüfus ve yerleşmeyi ele alırken: Ekonomik Coğrafya, tanm ve hayvan-
cılık, madenler ve enerji kaynaklan, sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm
gibi konulan İnceler.
B. Yerel Coğrafya
Bem bir alamn genel coğrafi (fiziki, beşeri ve ekonomik) özelliklerini
inceler. Bu alan bir kıta, ülke veya ülke içerisindeki bir bölge olabilir.
1- Kıtalar Coğrafyası
Ktalann fiziki, beşeri ve ekonomik Özelliklerinin bir arada ele
alarak iMeler.
2- Ülkeler Coğrafyası
ülkenin fizK, beşerî ve ekonomik coğrabıa Özelliklerinin tamamını ele
alarak inceler.
3- Bölgeler Coğrafyası
Bir ülke içerisinde veya Dünya üzerinde herhangi bir bölgenin genel coğrafi
Özelliklerini inceler.
— 13 —
CoğraÖte 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
