COĞRAFYA
Türkiye'do Akarsuların Genel Özellikleri Oluşturduğu Yurş"killeri
4
2.
Eğim ve engebe koşullarının fazla olduğu bölgelerimizde
akarsuların hidroelektrik potansiyelleri de yüksektir. Akar-
suların hiroelektrik enerji potansiyeli eğim ve engebe ko-
şualarına bağlı olarak değişmektedir. Buna göre Marmara
Bölgesi Türkiye'de yerşekillerinin sade, yükselti ortalama-
sının en az olduğu bölgedir. Bölgede düzlükler geniş yer
kaplar ve ortalama yükseltisi genel olarak 0-500 m arasın-
da değişir. Bölgenin ortalama yükseltisinin az ve yerşekil-
k)rİnin sado olması sonucunda akarsuların akış hızı yavaş
hidroebktrik enerji potansiyelinin en az olduğu görülür.
Cevap E
Akarsular, yatak eğimlerinin arttığı alanlarda aşındırma
güçleri de arttığı için dar ve derin vadiler oluşturur.
Akarsu akış hızlarının fazla olduğu yerde yataklarım de-
rina doğru aşındırarak dar ve derin vadiler oluştururlar.
Buna göre verilen alanların Özellikleri düşünüldüğünde
yükseltinin az, yerşekillerinin sade olduğu Ege Bölgesi'nde
akarsuların derin vadiler oluşturması beklenmez.
Cevap A
Sularını deniz ya da okyanusa ulaştırmayan akarsuların
su toplama alanına "kapalı havza- denir. Türkiye'de Ç
kesimlerde kapalı havzaların varlığında yerşekilleri kadar
etkili olmasa da karasal İklim koşullarının da payı vardır.
İç Anadolu Kapalı Havzaları: Konya Ovası, Tuz Gölü, Ak-
şehir Gölü, Eber Gölü, Göller Yöresi Kapalı Havzaları İle
Burdur, Acıgöl, Van Gölü, Aras ve Kura Kapalı Havzala-
rıdır (Hazar Gölü Kapalı Havzaları). Kapalı havzanın en
yaygın olduğu bölge İç Anadolu'dur. Bunun nedeni İse
etrafının dağlarla çevrili olması ve yağışın yetersiz olma-
sıdır.
Cevap B
Ülkemiz dağlık ve engebeli Olduğu İçin akarsuların akış
hızı fazla, boyları kışa ve enerji potansiyeli yüksektir,
Akarsuların yatak eğimlerinin fazla olması akış hızlarının
fazla, aşındırma güçlerinin fazla olmasına; dar ve derin
vadiler içinde akmasına neden olmaktadır.
Cevap E
5,
fi.
7.
15
Akarsuların taşıdığı malzemeyi sığ deniz kıyılarında birik-
tirmesiyle deltalar oluşur. Delta oluşabilmesi için akarsula-
rın eğim ve hızın etkisiyle içlerinde taşıdıkları malzemenin
deniz kenarlarında birikmesi gerekir. Delta oluşabilmesi
için akarsuyun bol alüvyal taşıması, kıyı derinlğinin az
olması, kışa sahanlığının geniş olması, kıyıda güçlü dal-
ga ve akıntıların varlığının olmaması, gel git etkisinin az
olması gerekir.
Cevap D
Türkiye'de akarsulardan pek çok şekilde yararlanılır. An-
cak akarsularımızdan taşımacılıkta yararlanılmamakta-
dır. Türkiye'de akarsulardan içme suyu, tarımda sulama,
hidroelektrik üretimi gibi alanlarda fayda sağlanmaktadır.
Ancak akarsulardan taşımacılık alanında yararlanılma-
maktadır. Bu durumun nedeni rejimlerinin düzensiz ve
akış hızlarının fazla olmasıdır. (Bartın Çayı ulaşım ve taşı-
macılık yapılan tek akarsudur.) Ancak farklı kaynaklardan
beslenmesinin bu durumla ilgisi yoktur.
Cevap C
Akarsuların taşıdığı malzemeyi sığ deniz tabanlarında
biriktirmesiyle oluşan ovalara delta ovası denir. Haritada
İşaretlenmiş noktaların Özelliği düşünüldüğünde eğim ve
kıyı derinliğinin fazla (şelf alanı dar) olduğu V numaralı
alanda delta ovasına rastlanmaz.
cevap E
Akarsuların tüm kollarıyla birlikte sularını topladığı alana
havza denir. Akarsu sularım denizlere ulaştırabiliyorsa
açık, ulaştıramıyorsa kapalı havza özelliği gösterir.
Türkiye akarsuları genelde sularını denize ulaştırabilen
açık havza özelliğine sahip olmakla birlikte özellikle kuzey
ve güneyinde uzanan dağ sıraları kapalı havzaların fazla
olmasında etkili olmuştur. Haritada işaretlonmiş yörele-
rin yerşekillerinin Özellikleri düşünüldüğünde Erzurum ve
Kars Bölümü'nde bulunan Aras ve Kura nehirleri kapalı
havza Özelliği gösterir.
cevap C
