COĞRAFYA
4
Türkiye'de Akarsuların Genol Özellikleri ve Akarsuların Oluşturduğu Yerşekilleri
9.
10.
11.
İç b«elerimizde kaynağını yüksek alan
akarsularımızın kış mevsinünde debileri cmşüktür. Türki-
ye'deki akarsular:
Yağmur sularıyla beslenen akarsular: Ege ve Akdeniz Böl-
gesindeki (karstik kaynaklarla beslenenler harç) *arsu-
lardır. Yağışın arttığı kış aylarında akımları anar.
Kar ve buz sularıyla beslenen akarsular: KaynakWın1
yüksek dağlardan alan kar erimelerinin gerçekleştiği ilk-
bahar sonunda akımları artan akarsulardır.
Kaynak sularıyla beslenen akarsular: Manavgat Çayı ve
Fırat'ın bir kolu olan Sultan Suyu karstik kaynaklarla bes-
lendiğinden bölgenin diğer akarsularına göre rejimi daha
düzenlidir.
Karma rejimli akarsular: Fırat, Yeşilırmak, Kızılırmak gibi
akarsulardır. Bu akarsular farklı iklim bölgelerinden bes-
'endik'eri için karma rşime sahiptir.
Sel r*nIİ akarsular. Belirli bir akım düzeni olmayan akar-
sulardır. En çok İç Anadolu Bölgesi'nde rastlanır. Buna
göre İç bölgelerimizde kaynağını yüksek kesimlerden alan
akarsuların kış mevsiminde debilerinin düşük olması ya-
ğlş çeşidi ile ilgilidir. Kaynağını yüksek dağlardan alan kar
erimelerinin gerçekleştiği ilkbahar sonunda akımlarda ar-
tiş görülür. KIŞ mevsiminde ise debileri düşüktür.
Cevap B
Eğim ve engebenin az olduğu alanlarda akan akarsular
yatağının derinliği az genişliği fazla olduğu için zaman za-
man taşkınlara yol açabilrnektedir.
Haritada işaretlenmiş alanların yer şekli özellikleri dikka-
te alındığında eğim ve engebenin az olduğu II numaralı
alanda Ergene Yöresrnde Meriç nehrinde sık sık taşkınlar
yaşaur.
Cevap B
Türkiye'deki akarsular genelde denge profilinden uzaktır.
Türkiye genç oluşumlu ve yükseltinin fazla olduğu bir ülke
Olması dolayısıyla akarsuları denge profiline ulaşmamış-
tır. Denge profiüne en yakın akarsular Ege kıyılarındaki
akarsulMdır.
cevap D
12.
13.
14.
15.
Yukandaki halitada Memizıkki havza "İaruüan
bazıları gösterhüşti Sularını deniz ya da okyanusa ulaştır-
akarsuann su toplama alanına kapalı havza denir.
Türkiye'ni kuzey ve güneyinde uzanan dağ sıralan kapa-
11 havzalM'n fazla olmasında etkiü olmuştur. Tthkiye'de iç
kesinkrck kapal havzaların varlığında yerşekleri etkilidi
(Yerş*eri kadar etkjh olmuşa da karasal klim koşuwının
xyı da kapal havza duşumunda küçük bir pay şahit".)
Cevap C
Akarsuların geçmiş oldukları yerlerdeki sanayileşme du-
rumu akarsuyun kirliliğini doğrudan etkiler.
ağız kısmında delta oluşumu söz konusudur.
Menderes çizerek akar. Çünkü yatak eğimi azdır. Hidroe-
enerji potansiyefi düşüktür. Ege Denizrne dökülen
Önemli bir akarsudur.
İç An"olu'daki Yukan Sakarya Bölümünden
doğar. Çatalca - Kocaeli Bölümünden Karadeniz'e dökülür.
Dev kazanı oluşturur. Akdeniz'e dökülen
Önemli bir akarsudur.
EH: Doğu ve Güneydoğu Anadolu'dan geçer. Basra Kör-
fezüne dökülür.
ağzında Bafra Deltası oluşan nehir Orta Ka-
radeniz BölümüMe yer Türkiye sınırlan içindeki en
uzun akarsudur.
Buna göre akarsuların geçtği alanların sanayileşne du-
rumu göz Önüne alındığında daha kirli suya sahip Olan
akarsu Sakarya'dır.
Cevap B
Menderesler çizerek akan bir akarsu için; kısmında
delta oluşumu söz konusudur, yatak eğimi azdır. hidro-
elektrik enerji potansiyeli düşüktür, taşıma gücü azdır
denilebilir. Menderes çizen akarsuyun rejimi düzenlidir
denilmez. Rejim akarsuyun beslenme koşullarıyla ilgilidir.
Cevap C
Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde akarsular boğaz
vadiler oluşturur. Bu vadiler zamanla geçit
olarak kuüanılmıştır.
yatağıdır. hızına, yerşekXkE
vadi ortaya çıkar. B@az akasuyül
uzum, paralel dağı, kestiği D*nn kıyıya
uzaMlğl Karadeni2de akarsuar boğaz valiler oluş-
turur. Bu valler ise d@al geçit kulanılmaktadyr.
Cevap D
16
