Cinsiyete bağlı kalıtım ayrı eşeyli canlılarda incelenir.
Cinsiyetin belirlenmesinde genler ve çevresel faktörler etkili
olabilir.
FENOTİPİK EŞEY TAYİNİ
Çevresel faktörler cinsiyeti belirler.
Bu canlılarda cinsiyeti belirleyen genler dengelidir.
Çevrenin etkisi dengeyi bozar.
Örnek: Bonelia viridis (Bir tür deniz solucanı)
0 0 gelişirn
dişi
canlıya
bağlı gelişim
» Denizde yaşarlar ve döllenmiş yumurtalarını suya bırakır-
lan
Oluşan larvalar serbest gelişirse dişi, annenin hortumuna
bağlı gelişirse erkek bireyler Oluşur.
Cinsiyeti ana canlının hortomundaki kimyasallar belirler.
GENOTİPiK EŞEY TAYİNİ
L) Cinsiyetin belirlenmesinde kromozomlar etkilidir.
1. XY Sistemi
İnşan ve memeli hayvanlarda görülür.
44 + XX dişi
44 + erkek
Cinsiyeti erkek bireydeki gonozorn çeşidi belirler.
2. ZW Sistemi
Kuşlarda ve bazı balıklarda görülür.
16 + U-) erkek
16 + ZW dişi
Cinsiyeti dişi bireydeki gonozorn çeşidi belirler.
3. XO Sistemi
Çekirge ve ağustos böceklerinde görülür.
Tek tip eşey kromozumu (X) var.
22 + (iki gonozom) -+ dişi
22 + (bir gonozom) -+ erkek
4. Haploit - Diploit Sistemi
Bal anlarında görülür.
Bunlarda gonozom yoktur.
Kromozom takım sayısı cinseyiti belirler.
n (haploit) erkek
2n (diploit) —+ dişi
İNSANDA CİNSİYETE BAĞLI KALITIM
X kromozomunun
Y ile homolog
olmayan ğ*esi
71
x
Y kromozomunun
X ile homolog
olmayan bölgesi
X ve Y nin
X kromozomunun Y kromozomu ile homolog olmayan bölgesi
X kromozomunun Y kromozomunda karşılığı olmayan bölge-
sidir ve sadece X kromozomu ile taşınan genler bulundurur.
Hem erkek hem de dişi bireylerde görülür.
Dişilerde iki alelle (XX), erkeklerde tek alelle (XY) belirlenir.
X kromozomuna bağlı karakterler erkek çocuklara anneden
aktanlır.
Hastalık babadan Oğula geçmez. (Babadan oğula Y kromo-
zomu geçerken X kromozomu geçmez.)
Örnek Karakterler:
1. Kısmı renk körlüğü
2. Hemofili
3. Bozuk dentin
239
