Örnek Soruyu Değiştir

ÇEVRE 2. Petrol ve Çevre petrol ürünleri uçaklarda, arabalarda, evlerin Işıtılmasında, ilaç ve plastik ürünlerin yapımı gibi hayatın çok değişik alanlarında kullanılmaktadır. Pet- rol. hayatl kolaylaştırmasına rağmen arama, üretim, taşıma ve kullanma aşamalarında hava ve su kirliliği gibi çevre sorunlarına neden Olmaktadır. Petrolün araştırılması ve sondaj yapılması aşamalarında karalann ve Okya- nuşların doğal ortamı bozulmaktadır. Depolama tankları ve boru hatlarında- ki sızıntılar sonucu petrol ürünleri toprağa karışarak kirliliğe neden olmakta- dır. Hava kirliliğine yol açan karbon monoksit. nitrojen oksitler, partiküler ve yanmamış hidrokarbonlar gibi kirleticilerin yayılmasına neden Olmaktadır. a. Petrol Tankeri Kazaları İle Ortaya Çıkan Ekolojik Felaketler Dünya denizlerinin kirlenmesinde kaza yapan petrol tankerlerinin payı 01- dukça büyüktür, Dolum tesislerinden rafinerilere taşınması sırasında kara- ya oturan, çarpışan tankerlerde dökülen petrolün yanması, yarattığı kirliliğin yanı şıra ekolojik dengede de büyük hasara yol açmaktadır. Kirlilikten en çok kendinl temizleme olanağından yoksun olan körfezler, koylar ve İç de- nizler etkilenmektedir. b. Dünya Denizlerini Etkileyen Başlıca Tanker Kazaları Amaca Cadİz: Fransa'nın Bretagne Bölgesi'nde küçük bir liman Olan port- şall (Finişlere) 'm dört mil açığında 16 Mart 1978 günü karaya oturan Liber- ya bandıralı Amaco Cadiz adlı petrol tankeri, Atlas Okyanusu'nun doğu ki- yılarım etkileyen bir petrol kirliliğine yol açmıştır. Olayda 223 bin ton ham petrol denize dökülmüş ve 400 km'den daha uzun kıyı şeridinin (batıda Sa- int.Mathieu Burnu'ndan doğuda Brehat Adası'na kadar) kirlenmesine ne- den olmuştur. Petrol yüzünden okyanus ekosistemi bozulmuştur. Exxon Valdaz•. 24 Mart 1989 günü Alaska Körfezi'nin Prince William Sound açıklarında aysberglerden kurtulmak İçin manevra yaparken kayalıklara çarpan dev boyutlarda Exxon Valdez tankerinden denize 306 bin varil harn petrol akmıştır. petrolün dağılmasını Önlemek İçin İlgililer üç gün boyunca büyük çaba harcamıştır. Önceleri' petrol bir leke halinde sabit kalmış fakat fırtına çıktıktan sonra güneye doğru yayılmaya başlamıştır. Kazanın 11. gü- nü 260 km, 56. günü 870 km uzaklıktaki kıyı şeritleri tamamen petrole bu- lanmış, ortam kirlenmiştir. 1990 yıll Mart ayına kadar geçen bir yıllık süre İçinde temizleme çalışmalarına 1385 gemi ve 12 bin görevli katılmıştır. Bir yıl içinde milyonlarca kuş yok olmuş, balık ve diğer deniz canlılarında da büyük kayıplar görülmüştür. 3. Nükleer Santrallerin Sebep Olduğu Çevresel Sorunlar Radyoaktif maddeler kullanılarak elde edilen nükleer enerjinin büyük kış- mından elektrik enerjisi elde edilir. Nükleer santraller enerji elde edilirken termik santrallerde olduğu gibi dışarı karbon dioksit (C02) ve kükürt diok- sit (802) gibi çevreye zararlı gaz ve kül bırakmaz. Ancak reaktörden çıkan kullanılmış yakıt, yüksek radyoaktiviteye sahip birçok İnsana zarar verme- den tasfiyesi çok Önernli bir problemdir. Radyoaktif atıkların dış ortamla İrtibat kurmaları telafisi mümkün olmayan so- runlara yol açabilir. Bu konudaki en Önemli tedbir, radyoaktif atıklarm yeryü- zünün 500 İle 1200 m altında, yer altl su kaynaklarına uzak yerlerde Özel de- polara gömülmesidir. Ayrıca atıklar yüksek sıcaklıkta cam eriyiği ile soğudu- CoğraWa 1-2 Konu Amlâtlrnn I Soru Bankası ÖRNEK SORU: Aşağıdakilerden hangisi termik enerji üretim sürecinde meydana gelen çevre sorunlarından biri değildir? A) karbon monoksü Oranınm B) Yeraltı su kaynakhnnın kirlenrnesi C) Yerkabuğu hareketliliğinin artınay D) Toprak kirliliğinin arması E) Yağ*rdakj ast Oranının arması ÇÖZÜM: Yerkabuğu hareketlMğinin artması magma- daki İlgilidir. ÖRNEK SORU: YANIT: C Aşağıdaki şu yollarından hangisinde tanker kazalarına bağlı çevre sorunları- mn yaşanma Olasılığı daha azdır? A) Süveyş Kanat B) İstanbul Boğan C) Hürmüz Boğazı D) MaceIEn Boğan E) Babûfrnendep Boğazı ÇÖZÜM: Macellan Boğazı, petrol taşımacılığında tercih edilen su yollannthn biri değildir. YANIT: D ÜNSAN ve ÇEVRE ğunda camsı bir yapı oluşturur. Cam suda çözünmeyen bir malzeme oldu- ğundan altındaki nükleer atıkların yeryüzüne çıkma İhtimali daha da azalmaktadır. Aslında nükleer atıkların tehlikesi kurşun, cıva ve arsenik gibi zehirü kıyasla daha azdır. Çünkü radyoaktif atıkların radyoaktivitesj zananla zehirli atıklar çevreye atıldıkları ik günkü gibi kalır. Nükleer parçalanma çok kışa sürede çok fazla enerjinin ortaya çıkmasını sağlar. Santrallerde bu enerjnin etkisiyle çok sıcak bir ortam Oluşur. Bun- dan dolayı santraller sürekli olarak soğutulmak zorundadır. Soğutma işlemi de akarsulardan veya denizlerden alınan suyla yapılmaktadır. Soğuüna iş- İçin kukmlan su, dışarı verildiğinde yüksek oranda ısınmakta ve 0 yö- red*i canlıların ölmesine sebep olmaktadır. 4. Hidroelektrik Santrallerinin Sebep Olduğu Çevresel Sorunlar Hidroelektrik enerji üretiminin doğal, tarihi, kültürel varlıklar ve sosyoekono- mik çevre üzerinde etkileri mevcuttur. Barajlar yapılırken su altında kalan ta- *namazlar ve yöre halkının yeniden iskanı gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır. Hidrolik enerjinin rnikroklimatik, hidrolojik ve- biyolojik çevreye etkileri var- Baraj gölünün geniş yüzey alanı buharlaşmayı arttırmakta, tarım arazi- lerhde tuzlanma ve çoraklaşma olmakta. sudan kaynaklanan paraziter twstalklar artmakta. rezervuar altında kalan bİthİ ve ağaçların kesilip temiz- lenrnemesi ile denge oluşuncaya kadar birkaç yıl su kalitesi olumsuz yön- den ethilenmektedir. Baraj nedeniyle su yüzeyinin genişlemesi inşanlar İçin zararlı bazı Or- ganizmalann üremesine neden olabilmektedir. Suda üreyebilen mikroplar, gerek taşıyıcı gerek taşıyıcısız olarak çeşitli hastalıkların yayılmasına yol 5. Madencüiğin Çevre Kirliliğine Etkileri Maden çıkarılması ve İşlenmesi faaliyetleri şırasında birtakım çevre bozul- malan onaya çıkmaktadır. Doğal arazi yapısının değiştirilmesi ile beraber bitki örtüsü, toprağın verimli olan üst kısmı yok edilmekte, topraktaki asit oram değişime uğramakta, toprakta zehirli madde (sülfat) birikmekte ve kil oryunm artması de toprak verimsizleşmekte, yer üştü ve yer altl sulan kir- lenmektedir. Bu faaliyet ile kısmen hava kirliliği de oluşmaktadır. Madencilk faaliyetleri ile bozulan çevrenin, geri kazanma ile eski dengesi kurulamasa Ne verilen zararı aza indirmek olanaklıdır. Bunun için mey- dana gelen boşluklar doldurulmalı, hızlı gehşen bazı ağaç türleri İle ağaç- landırma yapthp yeni bir bitki Örtüsü meydana getirilmelidir. TEKNOLOJİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ Günümüzde dört tarafımızı saran teknoloji bir yandan hayatımm kolay- laştınrken bir yandan da sağlığımızı tehdit etmektedir. Teknolojinin nimetle- rinden yararlanrnanın sağladığı avantaj bizleri teknoloji mi sağlık mı ikilemi- ne Teknolojü.: gelişmelerden etkilenen sadece inşanlar değildir. Bu konudaki gelişmelere hiçbir etkisi olmayan bitki ve hayvanlar da maalesef olumsuz etkilenen taraflardır. Sınırsız olmayan doğal kaynak- lar hoyratça kullanılrnakta ve teknoloji İlerledikçe bu kaynakların elde edil- mesi ve tüketilmesi daha da kolaylaşmaktadır. Önceleri balta kullanıldığı İçin fazk tahrip edilemeyen ormanlar, günümüzde gelişmiş teknolojik alet- lefle yok edilmenedir. ÖRNEK SORU: l. Dünya nüfusunun artması II. Teknolojinin gelişmesi III. Tarımsal ürün çeşitliliğinin artması iv. Alternatif enerji kaynaklarının öneminin Yukarıdakilerden hangilerinin çevre so- runlanmn artmasında etkili olduğu şöy- iane bilir? 11 B) ivem D) ııveN E) 111 velV ÇÖZÜM: Dünya nüfusunun artması ve teknolojinin gelişmesi doğal kaynakların daha çok İş- lenmesine, bu da çevre sorunlarının art- maşına neden olur. YANIT: A ÖRNEK SORU: Maden yataklarının işletilmeye açılma- sınm aşağıdaki sorunlardan hangisine yo/ açacağı savunulamaz? A) Toprak verimliliğinin azalmasına B) Kullanılabilir şu kaynaklanmn azalması- C) Atmosferdeki nem oranının artmasına D) Doğal bitki türlerinin azalmasına E) Arazi yapısının ve drenaj sisteminin ÇÖZÜM: Atmosferdeki nem oranınm artmay çevre sorunlarından bir/ değildir. YANIT: C Coğrafya 1-2 Konu Anlatım,” I Soru Bankası —691—