ÇEV%
1. Küresel Isınma ve İklim Değişikliği
a. Küresel Isınma Nedir?
Günümüzde çevre alanındaki temel sorunların başında küresel sınma ve bu-
na bağlı olarak ortaya çıkan olumsuz etkiler gelmektedir. Küresel ısınma, in-
şanların çeşitli aküviteleri sonucunda meydana gelen ve sera gazlan olarak
nitelenen bazı gazların atmosferde yoğun şekilde artmasıyla yeryüzüne yakm
atmosfer tabakaları İle yeryüzü sıcaklığının yapay olarak artma süreddir.
Sera Etkisi
Dünyayı dev bir sera gibi düşününüz. Seranın cam çatısını da karbon gazla-
n olarak hayal ediniz. Nasıl ki cam güneş Işığını seranın içine geçirip ısının dl-
Şan çıkmasını Önlüyorsa yeryüzünün çevresini saran atmosferde giderek yo-
ğun bir katman oluşturan karbon gazlan da güneş ışğını dünyaya geçirirken
ısıyı dışarı bırakmayarak dünyamızın giderek ısınmasına neden olmaktadır.
Dünya'nın Örtüşü Neden Kalınlaştı?
C02 ve diğer sera gazlan, dünyanın ortalama sıcaklığın yaklaşık 15 •C dü-
zeyinde kalmasını sağlar, Ama fosil yakıtların tüketilmesi ve orman aladan.
mn yok edilmesi sonucunda 1750 yılından bu yana atmosferdeki C02 biriki-
mi % 30, CH4 birikimi % 150, N20 birikimi % 17 oranında artmıştır.
Dünyada Sera etkisini yaratan çevre sorunlarının % 46'ş1 enerji tüketimi, %
24'ü sanayi faaliyetleri, % 18'i ormansızlaşma, % 9'u tarım ve % 3'ü de di-
ğer kaynakların yarattığı emisyonlar nedeniyle oluşmaktadır.
Küresel ısınma ve iklim değişiml birbirini tetiklemektedir. Buna bağlı olarak
meydana gelebilecek felaketler zinciri;
• Buzulların erimesi, deniz suyu seviyesinin 60 cm kadar yükselmesi, taş-
kınlar,
Kıyı kesimlerde toprak kaybı,
Temiz şu kaynaklarının denize karışması ve şu Sorunu,
* Yüksek sıcaklık artışıyla görülen aşın buharlaşma ve kuraklık,
Yangınlar,
• Göl ve ırmak sularında % 20'Iik azalma, bu değişikliklere dayanarnayan
bitki Ve hayvan türlerinin yok olması ya da azalması,
• Bazı bölgelerde aşırı ısınma nedeniyle virüs türlerinde değişiklik olması
ve salgın hastalıklann gelişmesi, oluşacak göç dalgasıyla yerel ve glO•
bal Ölçekte taşıma kapasitesinin aşılması ve bunun sonucunda sorunla-
rm yaygınlaşması şeklinde seyredeceği ileri sürülmektedir.
ÖRNEK SORU:
Küresel ısınmaya bağlı olarak aşağıda-
kilerden hangisinin en son görülmesi
A) Atmosferde karbon grubu gazlarm art-
B) Kıyı ekosisteminin bozulmay
C) Hava sıcakhğmm artması
D) Buzulbnn erimesi
E) Fosil yakıtlarm kullanılması
Yukarıdaki durumkr şırasıyla E, A, C, D, B
şeklinde gerçekleşir.
ÖRNEK SORU:
YANIT: B
Nükleer
Anız yangınl
ve erozyon
Asit yağmurları
şçyrğlm3ş
CoğraWa 1-2 Konu Anlatımb İ Soru Bankası
K R K TURLER
ÇEVRE SORUNLARI
Aşağıdakilerden hangisi bir çevre Soru-
nu değildir?
A) Çarpık kentleşme
B) Kûrasel
C) Orman tahribi
D) Ozon seyrelmesi
E) Nöbetleşe akim
çözüM:
Nöbetleşe ekim bir çevre sorunu değildr.
YANIT: E
Elektromanyetik
Küresel
ÇEVRE
Türkiye için geliştirilmiş iklim modellerine göre küresel ısınma sonucu ülke-
mizde beklerwı Önemli tehlike, su sorunudur. Bunun yanısıra tanm ve
ürünlerinde azalışa, Su kaynaklarının tükenmesi sonucu enerji sıkın-
tısına, kıyı kesimlerinden iç kısımlara doğru nüfus hareketine neden olması
beklenrnektedir. Son yıllarda ülkemizdeki ağaç kurumalanndaki hızlı anışın
ve zararlı böcek salgınlarının çoğalmasının asıl nedeni kuraklıktır.
b. Küresel Isınmanın Etkileri
1960W1n sonlarından bu yana Kuzey Yarımküre'de kar örtüsünde %
101uk bir azalma olmuştur. Orta ve daha yukarı enlemlerde göl ve ne-
birlerin yük buzla kaplı kalma sürelerinde yaklaşık İki haftalık bir kısal-
ma gerçekleşmiştir. XX. yüzyıl boyunca dağ buzullarında büyük çapta
zirveye doğru çekilmeler yaşanmıştır. Önümüzdeki süreçte de okyanus-
larm ısuuTHşıyIa birlikte dağ buzullarının ve kutuplardaki buz örtüsünün
Mimeye devarn etmesi beklenmekte ve deniz seviyelerinin de 90-100
cm tahmin edilmektedir. XX. yüzyıl boyunca deniz seviyele-
rinde 10-25 cm bir artış Olduğu saptanmıştır.
Sibirya'nm batışında 11 yıldır donmuş bulunan ve yaklaşık Fransa ve
Alnıanya büyüklüğündeki turbalıklar, küresel ısınmanın etkisiyle 3-4 yıl-
dır erimeye başladı. Son 40 yıl içinde bu yörede 3 bir sıcaklık artl-
ş görüldü. Artk geri dönüşü olmayan bu erime olayının sonucunda at-
milyarlarca ton metan gazı dahil olacak. C02 gazının 20 kat da-
ha fazla ISI tutabilme Özelliği Olan CH4 gazının bu düzeyde atmosfere şa-
hnırru. küresel hızmı ve şiddetini bugüne kadar yapılan tahminle-
rin üzerinde arttıracaktır.
Deniz seviyesinde görülecek yükselme, birçok kıyı bölgesi yerleşimini
yönde etküeyecektir. Örneğin, deniz seviyesinde meydana ge-
lecek 100 cm'lİk bir artışla Hollanda'nın % ası, Bangladeş'in % 17,51 ve
adanm ya türnü ya da büyük bölümü sular altında kalacaktır. De-
rüzlerdeki kıyı ekosistemlerinde büyü' değiş"du yaratacak.
denizlere yün düdüklerde yeni bataklıklar meydana gelecektir.
Denizlerm karalar üzerinde İle oluşacak arazi kayıplarının ya-
mnda kıyı eromnlannda da artışlar görülecektir.
Mevsimler bazı bölgelerde daha uZün: kış Ve gece sıcaklıkları, yaz ve
gündüz sıcaklıklarından daha tula artma eğiliminde olacaktır, Isınan bir
dünyada sıcak stresinden dolayı daha çok insan Ölecek, tropikal bölge
hastalıkları serin İklk•n bölgelerine doğru yayılma gösterecektir.
Işınrnayla bklikte okyanus ve denizlerden daha fazla Su buharlaşacak ve
dünya daha rutubetli Olacaktır. Bunun sonucunda yağışlar artacaktır. K-
talar üzeme düşen yağış miktarı son yüzyıl içerişinde % 1 'lik bir artış
göstemüştir. Gücünü suyun buharlaşmasından alan kasırgalar, muhte-
melen daha da güçlenecektir. El Nino kasırgası önceki yüz yıllık periyot-
la karşılaştırıldığında son 20-30 yıllık süreçte daha sık, uzun Süreli ve şid-
detIİ görülmeye başlanmıştır. 1991 Mayıs ayında Bangladeş'te "Adsız
Siklon- 1993 Mart ayında Kuzey Amerika'da "Kış Fırtınası" ve 2004 yıll
boyunca ABD'de 1727 kasırga olayı yaşanmıştır.
Sert ve devamlı rüzgarlar, suyun topraktan daha hızlı bir şekilde buhar-
yol açacak, bu da bazı bölgelerin eskisinden daha da kurak
olmasına neden olacakür. XX. yüzyıl boyunca orta ve daha yukarı en-
lemlerdeki kıtalar üzerine düşen yağışta % 5-10 artış saptanmıştır. Yo-
ğun yağış sıklığında da % 2-4'lük artış (24 saatte 50 mm) görülmüştür.
Buna kar* subtropikal alanlardaki karalara düşen yağışta % 3'Iük
azalma olmuştur. Özellikle Kuzey ve Bat' Afrika ve Akdeniz ülkelerinin
t»zllarmda düşük yağışlar görülmüştür. Son 10 yılda Asya ve Afrika gi-
bi bazı kıtalarda kuraklık ve sıcaklık şiddetini artırmıştır.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisinde küresel
ısınmanın etkili olacağı söylenemez?
A) Buzullarla kaplı alanların azalmasında
B) Deniz seviyesinin yükselmesinde
C) Tundra bölgelerindeki bataklık alanla-
mm kurumasında
D) İklim koşullanmn değişmesinde
E) Tektonik hareketliliğin artmasında
ÇÖZÜM:
Tektonik hareketliliğin artması küresel Işın-
mayla İlgili olamaz.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Sera etkisine bağlı olarak deniz seviyesinin
yükseleceği tahmin edilmektedir.
Buna göre, aşağıdaki ülkelerden hangi-
sının bu durumdan daha az etkilene-
ceğİ söylenebilir?
A) Hollanda
E) Finlandiya
C) Bangladeş
D) Romanya
E) Brezilya
ÇÖZÜM:
Romanya, bir iç deniz kıyısındadır ve
ülkede ortalama yükselti ve engebe faz-
YANIT: D
CoğraÖ'3 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
