BOYLARDAN DEVLETE-ıı
UYGUR DEVLETİ (744-840)
• Orhun ve Selenga bölgesinde yaşayan Uygurlar, Karluk ve Basmil boyları ile birlikte II. Kök Türk Devleti'ne son ver-
miştir.
• 744 yılında Kutluk Bilge Kül Kağan kurmuştur. Devletin merkezi Ötüken'den Karabalgasun'a taşınmıştır.
• Kutluk Bilge Kağan'dan sonra tahta çıkan oğlu Moyen Çor Kağan, sınırları batıda şiri Derya (Seyhun) Nehri boylarına
kadar genişletmiştir.
• Bögü Kağan, Maniheizm dinini kabul etmiştir. Bu durum Uygurları zayıflatan en büyük etken olmuştur.
• Uygurlar 840'ta Kırgızlar, tarafından yıkılmıştır.
• 840'da Kırgız yenilgisinden sonra Uygurlar göç ederek sırasıyla Sarı (Kansu) Uygur ve Doğu Türkistan (Turfan) Uygur
Devletleri'ni kurmuşlardır.
KRİTİK BİLGİ
Köktürk kitabeleri Orhun vadisinde bulunduğu için Orhun
kitabeleri olarak da bilinir. II. Köktürk (Kutluk) Devleti za-
KRİTİK BİLGİ
Ötüken pek çok Türk devletine başkentlik yapmış önemli
bir şehirdir.
manında dikilmiştir.
Nedir?
Töre; eski Türklerde
sosyal düzeni sağla-
yan örf, âdet, gelenek
ve ahlaki değerlerden
beslenerek ortaya çıkan
sözlü hukuk kuralla-
rıdır.
İLK TÜRK DEVLETLERİNDE TÖRE
Kaynağı
Kut anlayışı ile kağan-
lar tarafından konulan
kurallar,
Kurultaylarda alınan
kararlar,
Kağanın iradesiyle top-
lum içinde yavaş yavaş
oluşan gelenekler
Kapsamı
Töre sadece Orta
Asya'da sınırlı kalma-
mış, çağlar boyu farklı
bölgelerde
kurulan (Selçuklu,
Osmanlı vb. gibi) Türk
devletlerinde de etkili
olmuştur.
Hukuk Üstünlüğü
Kağanlar da dâhil olmak
üzere herkes töreye
uymak zorundadır. Bu
durum; kanun üstün-
lüğüne, hükümdarın
sınırsız yetkilere sahip
olmadığına kanıt oluş-
turur.
TÜRK KİTABELERİNE GÖRE GÜÇ VE YÖNETİM ANLAYIŞI
Türk kültürü hakkında bilgiler Orhun Yazıtları, Yenişey ve diğer yazıtların okunmasıyla daha iyi anlaşılmıştır. Orhun Kita-
beleri, Türklerin devlet ve yönetim anlayışı ile ilgili önemli bilgiler içermektedir. Yazıtlarda ilk Türk devletlerindeki egemen-
lik anlayışının ilahi kaynaklı olduğu görülmektedir.
Orhun (Köktürk) Kitabelerinin Konusu:
• Türk devlet anlayışı
• Vatan millet sevgisi
• Devlet adamlarının halka karşı sorumlulukları
• Halkın devlete karşı görev ve sorumlulukları
KRİTİK BİLGİ
"Ey Türk budunu (milleti), devletini, töreni kim bozabilir. ” ifadesi devlet ile törenin eş değer tutulduğuna, devletin varlığını
devam ettirmesinin töreye bağlılık ile ilişkilendirildiğine işaret eder.
MEBİ KONU ÖZETLERİ
TARİH - TYT-AYT
