BÖLÜM
SES BİLGİSİ
KAVRAYALIM
ggm
Test . ı
Bir kelimenin ilk hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa
diğer hecelerdeki ünlüler de kalın, İnce bir ünlü (e, i, ö, ü) bulu
nuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur. Buna büyük ün-
lü Uyumu denir.
Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde büyük ünlü uyumu ku-
rallna bir sözcük vardır?
2.
3.
4.
5.
6.
Ünsüz benzeşmesinde sert ünsüzlerle biten sözcüklerden son-
ra "c, d, g" yumuşak ünsüzleriyle başlayan bir ek geldiğinde,
ekin başındaki yumuşak ünsüzler sertleşerek "ç, t, k" olur.
Aşağıdaki dizelerin hangisinde bu kuralı örneklendiren bir
kullanım vardır?
A)
B)
C)
D)
E)
Göz yumup açıncaya kadar fırsat vakti geçer.
Baba oğluna bir bağ bağışlamış, Oğul babaya bir salkım
uzum vermemiş.
Cömert derler, maldan ederler; yiğit derler, candan ederler.
Atılan taş, kurbağayı ürkütmeye değmeli.
Dağ başına harman yapma, savurursun yel için; sel önüne
değirmen yapma, Öğütürsün sel İçin.
A)
B)
C)
D)
E)
Beni de kırdılar ben amk küsüm
Öbürü en iç!gn çağrını işitmiyor
Hiçbir sevinç onu silemiyor
Elimden gelen bu, ben İki kjşjy_ğm
çevik bir bıçak gibi Ç3k!Uı aklıma
Türkçede "-a, -e" geniş ünlüleriyle biten fiiller "-yor" şimdiki za-
man ekini aldıklarında sondaki geniş ünlü daralarak "-l, -i, u
-ü" seslerine dönüşür. Buna ünlü daralması denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralma-
sı yoktur?
Bir sözcüğün ilk hecesinde düz bir ünlü (a, e, ı, i) varsa ondan
sonraki hecede de düz ünlü bulunur. İlk hecesinde yuvarlak (0,
ö, u, ü) bir ünlü varsa ondan sonraki hecede de ya düz-geniş
(a, e) ya da dar-yuvarlak (u, ü) ünlü bulunur. Buna küçük ünlü
(düzlük-yuvarlaklık) uyumu denir.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?
A) bulut
B) dolu
D) balık
C) sevinç
E) kavun
A)
B)
C)
D)
E)
Bu tablo duvarda iyi durmuyor.
Elindeki çuvalı yerde sürüklüyor.
Eve gelince yarım saat dinleniyor.
Beni bir saattir izliyor sanki.
Bu İşler beni çok yormuyor.
Türkçede ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek ge-
tirildiğinde araya "n, s, ş, y" koruyucu ünsüzleri girer.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kuralı Örneklendiren
bir kullanım yoktur?
Sonunda süreksiz sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) birinin bulundu-
ğu sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sondaki sert şeş-
siz yumuşar.
Aşağıdaki sözcüklerin hangisi bu kurala uyar?
A) millet
C) suç
D) kap
B) kaset
E) sepet
A)
B)
C)
D)
E)
Gül güdük ama kokuşu güzel, selvi büyük arna yapısı gü-
Kalabalıkta eşeğin kuyruğunu kesme; kimi uzun der, kimi
kışa.
Hamama gider, kuma beğenmez; düğüne gider, zurna be-
ğenmez.
İyiliğe iyilik, her kişinin kân; kötülüğe iyilik, er kişinin kârı.
Kaçan kurtulur, kaçmayan harman döver.
339
