BÖLGELER
Türkiye'nin fiziki. beşeri ve ekonomik özellikleri dikkate alınarak, 1941 yılın-
da yapılan Birinci Türk Kongresi'nde Türkiye yedi coğrafi bölge
ve 21 coğrafi bölüme ayrılmıştır (Harita-1).
Bunlar;
1- Karadeniz Bölgesi: Doğu Karadeniz, Orta Karadeniz ve Batl Karadeniz
bölümleri.
2- Marmara Bölgesi: Çatalca-K0caeli, Yıldız Dağlan, Ergene, Güney
Marmara bölümleri.
3- Ege Bölgesi: Ege ve İç Batı Anadolu bölümleri.
4- Akdeniz Bölgesi: Adana ve Antalya bölümleri.
5- Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Dicle ve Orta Fırat bölümleri.
6• Doğu Anadolu Bölgesi: Erzurum•Karş, Yukarı Murat-Van, Hakkâri Ve
Yukarı Fırat bölümleri.
7- İç Anadolu Bölgesi: Yukarı Sakarya, Konya, Orta Kızılırmak ve Yukarı
Kızılırmak bölümleri.
COĞRAFİ BÖLGELERİ OLUŞTURAN FAKTÖRLER
Bir coğrafi bölgenin sınırlarının belirlenmesinde, fiziki, beşeri ve ekonomik
Özellikler dikkate alınır.
a. Fiziki Özellikler
Coğrafi bölgeleri oluşturan fiziki faktörler coğrafi konum, yerşekİllerİ, İklim
ve bitki örtüsüdür.
1. Coğrafi konum:
Bölgeleri belirleyen en Önemli faktördür. Bölgenin ülke İçindeki yeri, deniz-
tere ve ulaşım yollarına Olan uzaklığı ve komşu ülkelere göre konumu
çevresine göre farklı özellikler kazandırır.
2. Yerşekilleri:
Yükselti, dağların uzanış doğrultusu, ova ve platoların kapladığı alanlar, bir
bölgeye çevresinden ayırt edici Özellikler kazandırır.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım/' I Soru Bankay
Bölge sınırlanmn çiziminde, doğal
unsurlar olarak kuramları krferler
arasında yer alır. Yüzey şekilleri, İklim Özel-
liklerİ, Su durumu, bitki Örtüsü ah-
narak çeşitli bölgeler oluşturur. Doğal
unsurlarm değişmesi çok uzun zaman
a'dlğndan bu kriterlere göre çizilen bölge
sınırlan da kolay kolay değişmez. Akdeniz
İklim bölgesi. Himalaya dağhk bölgesi,
Anazon orman bölgesi bu bölgelere
örnek Oluşturur.
Ekonomik özelliklere bağlı Wak Oluşturu-
'an bölge şımrlan zamanla değişebilir.
Örneğin, tanm bölgesi Olan yerler daha
sonra sanayi bölgesi hâline gelebilir. Daha
Önce hiçbir çekici Özelliği Olmayan ban
yerW sonraMn bulunan tarihi bir kalıntı,
doğal bir güzellik veya farklı bir kültürel
ayrıntıya bağh tunun bölgesine dönüşe-
bilir. Bununla birlikte gelir düzeyine göre
de bölgeler oluşturulabilir. Bu ayrımda bir-
birine yakın gelir düzeyine sahip bölgeler
aym sınıfta toplanır.
Bölge Sınırlan Kesin Hatlarla Ayrıla-
bilir ml?
Bölge şuurları çoğu uman bü
geçiş gösterir. Bu durum İklim bölge-
lerİnde çok belirgindir. Örneğin, Karadeniz
İklim bölgesinden karasal iklim bölgesine
geçüirken her iklim tipinin Özelliklerini yan-
şitan ara bölgeler bulunur. Bitki örtüşü böl-
galerinde de buna benzer bir geçiş
görülür. Orman bölgelerinden bozkır böl-
gesine geçilirken bozkır ve orman kan-
şımmdan oluşan bitki bölgesi mevcuttur.
Bu nedenle bölge sınırlanm kesin hatlarla
birbirinden ayırmak Oldukça güçtür.
Bölge Sınırlan Değişir ml?
Bölge sınırlan zamanla değişebilir. İşlevini
yitiren bölgeler ortadan kalkar ve yerini
yeni bölgelere bırakır. Örneğin, Orta
Anadolu'da geniş alan kaplayan orman
bölgeleri, daha çok beşerî etkenlere bağlı
olarak günümüzde yerini bozkM bölgeleri-
BÖLGELER
3. iklim:
İklim, bk bölgede toprak üpIerİnİ, doğal bithi Örtüsünü, ekonomik etkinlik-
lerİ ve ruhusun dağılışım etküer.
b. Beşeri ve Ekonomik Özellikler
Nüfus, yerleşme ve ekonornik faaliyetler, coğrafi bölgeleri oluşturan beşeri
ve ekonomik özelliklerin başında gelir. Bu Özellikleri de bölgelerin fiziki
koşman büyük Ölçüde belirler.
Grafik- I: Coğrafi bölgelerin Türkiye toplam yüzölçümündeki paylan, (DİE)
GrafJk•2: 2000 nüfus Sapmma göre Türkiye'de coğrafi bölgelerin
(DİE)
üşüm Gerçek
Yüzölçümü Yüzölçümü
Marmara
Anadolu
Akdeniz
Karadeniz
• G.DAnadoIu
Nüfusu
17 365 027
11 608 868
8938 781
B 706005
B 439 213
E 608619
D - Anadolu 137414
TÜRKİYE
67 803 927
66 603
156 712
78 356
117534
141 041
58 767
164548
738 562
67 300
162000
85 000
122 100
146 178
61 000
171 000
0814578
Aritmetik Nüfus
71
105
71
57
.308
35
88
1: Coğrafi bölgelerin 2000 Genel Nüfus Sayımı'na göre nüfuslan,
yüzölçümleri ve nüfus yoğunlukları, (DİE)
ne dönüşmüştür. Buna benzer duruma si-
yasi bölgelerde de rastlanır. Devletler
arası İlişkilere bağb olarak askerî ve siyasi
birlikler oluşturur. Bu bölge sınırlan yeni
üye ülkelerin birliğe dahil olması
genişler ve böylece kuruluş dönemi hari-
tası İle son dönem haritası arasında belir-
gin farklar görülür. Buna AB teşkilatı Örnek
İşlevini yitirip tamamen ortadan kalkan böl-
geler daha çok siyasi bölgelerdir.
Ömeğin; 1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve
Afganistan tarafından kurulan Sadabat
pakt zamanla İşlevini yitirerek ortadan
kalkmıştır. 1934 yılında Türkiye, Romanya,
Yunanistan ve Yugoslavya taralından kuru-
lan Balkan paktı da aynı şekilde ortadan
kalkmıştır. Buna karşın çeşitli ülkelerin bir
araya gelmesi İle yeni siyasi bölgeler de
oluşturulabilir. Örneğin; Bangladeş,
Endoneoa, İran, Malezya, Mısır, Nijerya,
Pakistan Türkiye tarafından kurulan 08
teşkilatı bu tür bölgelere ömek göster-
Bölge Sınırlan Nasıl Oluşturulur?
Son yıllarda bölge sınırlarımn çizilmesinde
yaygın olarak kullanılan kriter, bölgeler/n
İşlevsel Özellikleridir. Örneğin, nüfus plan-
laması İçin bölgeler oluşturulurken nüfus
verilerinden faydalamlarak çeşitli bölgeler
belirlenir. Bunlara yoğun nüfuslu bölgeler
verilebilir. Aym şekilde tarımsal bölge sınır-
lan belirlenirken tanmsal veriler kullanılır.
Kültür bitkilerinin dağılışım gösteren böl-
geler buna Ömektİr. Nüfusun alansal
dağılışı dikkate alınarak Dünya nüfus
yoğunluğu haritası oluşturulmuştur.
Doğal ve Beşeri Bölge Sınırlan
Çakışır mı?
Siyasi bölgeleri gösteren haritalara ba-
kıldığında siyasi bölge sınırlarının ülke
sınırlanm takip ettiği görülecektir. Ömeğin,
Birleşmiş Milletler üye ülkeler haritaynda
ülke sınırlan takip edilir. Örneğin, Antalya
İlinin güney kesimleri Akdeniz iklim bölge-
si sınırlan İçinde yer alırken kuzey keşim-
lerl karasal İklim geçiş bölgesinde yer alır.
Coğrafya -2 Konu Anlatımlı / Som Bankay
