BÖLGELER
d. Yeraltı ve Yerüstü Suları
Kaynağını Doğu Anadolu Bölgesi'nden alan Fırat ve Dicle nehirleri böl-
ganin önemli akarsularıdır.
Fırat Nehri ve bölgedeki kollarından Olan Nizip ve Göksu çayları, Gaziantep
Platosu'nda derin vadilerden akar.
Dicle'nin bölgedeki kollan Batman ve Garzan çaylarıdır.
Fırat Ve Dicle nehirleri üzerinde GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi)
çerçevesinde İnşa edilen birçok baraj gölü yer alır.
— Fırat üzerinde Atatürk, Birecik, Karkamış ve Hancağız,
— Dicle üzerinde Cizre, Ilısu, Dicle, Kralkızı, Silvan, Batman, Garzan
barajları, bölgenin Önemli baraj göllerini oluşturur.
Bölgede yerşekillerinden dolayı doğal göl bulunmamaktadır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, yeraltı sulan bakımından zengindir. Toros
Dağları eteklerinde birçok kaynak bulunur. Akçakale ve Altınbaşak
ovalarının bir bölümünün sulanmasında yeraltl Sularından yararlanılır.
e. Nüfus Özellikleri
2000 yılı Genel Nüfus Sayımı'na göre bölge 6 milyon 608 binin üzerindeki
nüfusla Doğu Anadolu Bölgesi'nden sonra en az nüfusa sahip bölgedir.
Bölge, Marmara Bölgesi'nden sonra nüfus artış hızı 24,8) en yüksek
olan bölgedir.
Bölgede nüfus artışının başlıca nedeni, GAP ile tarımsal üretimin ve tarıma
dayalı sanayinin hızla gelişme göstermesiyle iş Olanaklarının artmasıdır.
Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının oldukça üzerindedir. 108 kişi/krn2
ile Marmara ve Ege Bölgesi'nden sonra en yoğun nüfuslu bölgedir.
Nüfusun bölge içindeki dağılımı düzensizdir. Bölgenin batı kesimlerinde,
ova Ve akarsu boylan daha çok nüfuslanmıştır.
Güneydoğu Toroslar ve Mardin-Midyat Eşiğj'nde nüfus seyrektir.
Bölgede kırsal kesimlerden kentlere Olan yoğun göç nedeniyle kent nüfusu
Oranı son yıllarda Önemli bir artış göstermiştir. Bölge, % 62,7'lik kentleşme
oranıyla Marmara Ve İÇ Anadolu bölgelerinden sonra üçüncü şırada gelir.
f. Yerleşme Özellikleri
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yerleşmeler, Fırat ve Dicle kenarları İle
Ova ve alçak platoların üzerinde toplanmıştır.
Bölgenin Önemli kentleri Gaziantep, Şanlıurfa, Diyarbakır, Adıyaman,
Siirt ve Batman'dır.
Bölgenin kırsal kesimlerinde kerpiç evlerin yaygın olduğu toplu yerleşme-
ler, Torosların eteklerinde İse dağınık yerleşmeler görülür.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımb I Soru Bankay
ÖRNEK SORU:
Bölgeler nüfuslarına göre sıraknd'ğında
Güneydoğu Anadolu 6. olmasına karşın,
nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye orta-
lamasının üzerindedir.
Bu durum, aşağıdakilerden hangisiyle
A) Kırsal nüfus orammn fa" olması*
B) Tanm alanlarınm geniş alan kapla-
C) Yüzölçümünün küçük olmayyü
D) YarşekMerİnİn sade Olmayyh
E) Y"şmeye elverişW aknlann 01-
ÇÖZÜM:
Nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun yüzöl-
çüme bölünmesiyle elde edMr. Güney-
doğu Anadolu Bölgesi, yüzölçümü baki-
mından Türkiye'nin en küçük bölgesidir.
Bu nedenle nûfus yoğunluğu Türkiye orta-
hmaşınm üzerindedir.
YANIT: C
ÖRNEK SORU:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer-
leşmelerin bölgenin kuzeyinde yoğun-
'aştığı görüfrnektedir.
Bu durumun nedeni, aşağıdakilerden
A) Sanayi kuruk*nmn çok
B) Maden üretiminin üha fazla ofrnası
C) Yağışm daha hzla ve sıcakhkhn-
nm düşük olması
D) Ulaşım olanaklarının daha gelişmiş
E) Toprakların veriminin daha yüksek
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin güney
kesimleri thha az yağış ahr ve mevsi-
minde aşm sıcakların görülmesi nedeniyle
daha kuraktır. Bu nedenle bu kesimlerde
nüfus yoğunluğu, daha fazla yağış alan
kuzey kesimlerinden azdır.
YANIT: C
BÖLGELER
g. Ekonomik Özellikler
Tanm
Halkm geçim kaynaklan büyük Ölçüde tanına dayaldır. Yerşekillerinin sade
olrnaşt, düzlüklerin geriş alan kaplaması nedeniyle tanm alanları geniştir.
Özellikle yaz mevsİrnİnde görülen şiddetli kuraklık tarımın en büyük
sorunudur. Bu nedenle nadas tanmı yaygındır.
Bölgede yapılan barajlar ve sulama kanallarının devreye girmesiyle sula-
nabüen danlar genişleniştir. Böylece tarımsal üretim ve çeşitlilik artış gös-
GAP'ın tamamlanmasıyla toplam olarak Çukurova'nın dört kat büyüklükte-
ki bir (1,7 milyon ha) sulu tarıma kazandırılacaktır. Böylece nadasa
ayrılan alanlar oldukça azalacak ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin tanm merkezi haüne gelecektir.
Tarunşal ürün nMar1 ve çeşitlerinin artması, tanma dayalı sanayinin de
gelişneşini sağlayacaktır. Böylece bölgenin ekonomik, sosyal ve kültürel
yapısında da örwnli gelişmeler olacaktır.
Bölgede üretilen başlıca tarım ürünleri pamuk, tahıl, mercimek, antep
fıstığı, üzüm, çeşitli meyve ve sebzeler İle zeytin, susam, tütündür.
% 15
K. mercimek: % 9"
Karpuz: % 20,3
Arpa: %
Paınuk: % 477
Antephsttğ: % 79, I
Nohut: % 15,2
zeytin: % 28
Üzüm: % 168
Tütün: %
Sarımsak: % 32
Grafik-38 : Anadolu Bölgesi'nde 2003 yılında üretilen bazı
tanm ürünlerinin Türkiye toplam üretimindeki payı (DİE)
ÖRNEK SORU:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde hem
karasal İklimin hemde Akdeniz İkliminin
görüldüğü yerler vardır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin,
l. zeytin, pamuk, buğday ve mercimek
üretilmesi,
II. sulamaya duyulan ihtiyacın fazla ol-
III. hayvancılığın Önemli bir geçim kaynağı
IV. birim alandan elde edilen üretimin yük-
sek olması
Özelliklerinden hangilerinin nedenlerini
açıklamada yukarıdaki bilgilerden ya-
rarIamlabİlİr?
B) I ve III
D) 11 veıv
E) III ve IV
ÇÖZÜM:
Zeytin ve pamuk Akdeniz İklimi,
Buğday ve mercimek Karasal iklimin
tanm ürünüdür.
Akdeniz ve Karasal İklimde yaz mevsim/
kurak olduğu İçin bu iklimin tanm bölge-
'erinde sulamaya duyulan İhtiyaç fazladır.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin iklim
koşullan aşağıdaki ürünlerden hangi-
sinin doğal koşullarda üretilmesini zo
A) Zeytin B) Buğday C) Arpa
D) Mısır E) Mercimek
ÇÖZÜM:
Mısırın suya İhtiyacı fazladır. Yaz kurak-
lığınm şiddetli olması Güneydoğu Anadolu
Bölgesi'nde doğal olarak mısır üretilmesi-
ni zorlaştırır.
YANIT: D
Coğrafya I -2 Konu ğffilaümll / Som Bankası
