BÖLGELER
b. İklimi
Doğu Anadolu Bölgesi'nde sert karasal iklim hüküm sürer. Bölge ikliminin
oluşmasında ortalama yükseltinin fazla olrnaşl ve deniz etkisine kapalı olması
etkilidir.
Bölgenin alçak kesimlerinde (Malatya, Elazığ ve Iğdır) yıllık sıcaklık ortala-
malan nispeten yüksektir (Malatya 13,5 C). Bu kesimlerde yazlar çok sıcak
geçer, kışlar soğuktur.
Erzurum-Karş ve Hakkâri bölümleri gibi yüksek plato ve dağların bulun-
düğü kesimlerde yıllık sıcaklık ortalamaları oldukça düşüktür (Sarıkamış 32
cc). Yazları kışa ve serin geçen bu kesimlerde, kışlar uzun ve çok soğuktur.
Kışın havanın durgun olduğu karlı günlerde, bölgenin yüksek yerlerinde
soğuyup ağırlaşan hava, çukur alanları kaplar. Sıcaklık terselmesi adl ve-
rilen bu olay sonucunda sıcaklıklar zaman zaman —40 •C'nin altına iner
(Tablo-12).
Erzincan
Erzurum
Hakkâri
Kars
Malatya
Van
Yükselti Yıllık Yıllık Karla
sıc.ort. Sıc.Far. Örtülü
ÖRNEK SORU:
Doğu Madolu Bölgesi'nde, Türkiye'de
sıcaklık ortalamalanmn en düşük okluğu,
şiddetli karasal iklim koşullan etkiüdr.
Bu duruma neden olan faktörler aşağı-
dakilerden hangisinde doğru olarak
A) Kuzey yönlü hava akımhnna kapalı
B) Türkiye'nin en *şunda yer almaşl
C) Yıllık yağış "lamasının düşük
D) Yüksemnin fazla, deniz ethişine kapat
E) Doğal Mİ örtüşünün seyrek. ornMn
vartğmm az olması
ÇÖZÜM:
Doğu Anadolu Bölgesi, öncelikle yüksel-
tinin fazla olrnaşl deniz etkisine kapah
olması nedeniyle, Türkiye'de en düşük
sıcaklıklann görüldüğü şiddetli karasal
iklime sahiptir.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Kars - Ardahan Yöresi•nde akarsu akımW1
kış ortalarında azalır.
Bu durum, Kars -Ardahan Yöresi'nin
aşağıdaki Özelliklerinden hangisiyle
açıklanabilir?
A) Bitki örtûşûnûn ahz olmasıyla
B) Kar yağışlı gün sayısının fazk olmasıyk
C) Akarsu boylarının kısa olrnastha
D) Tabakaknn geçirimli
E) Yağış rejiminin düzense olmasıyh
ÇözüM:
Kars - Ardahan Yöresünde kış mevsiminde
etkili olan kar yağışları akarsu akımlarının
ualmasma neden olur. Akarsu akımları kar
erimelerinin etkili Olduğu ilkbahar mevsi-
minde gür.
YANIT: B
BÖLGELER
c. Bitki Örtüsü
Bölgede iklime bağh olarak çeşitli bithi türleri görülür. Karasu-Aras. Mercan
ve Güneydoğu Toroslarda meşe Ormanları görülür.
Malatya, Elazığ. Iğdır gibi çukur alanlarda yazın sararan otlardan oluşan
bozkır toplulukları vardır.
Kuzeydoğuda Erzurum-Karş-Ardahan platolarında gür çayırlar görülür.
Sarıkarruş çevresinde sançam Ormanları görülür.
d. Yeraltı ve Yerüstü Sulan
Bölge su kaynaklan bakırmndan adukça zengindir. Bu nedenle bol debili
akarsulua şatüpür.
Akarsıdarm yatak eğimleri fazladır. Dar ve derin vadilerden akan bu akarsu-
hithoelektrik enerji potansiyelleri yüksektir.
Bölgedeki başlıca akarsular; Fırat ve kollan Olan Karasu ve Murat, Zap
Suyu, Kura, Aras ve Arpaçay'dır.
Bölgedeki *usularm rejimi düzensizdir. İlkbaharda karların erimesi ve
yağışların artnuşına bağlı olarak akımında yükselme meydana gelir.
Güneydoğu Torosların yüksek kesimlerinde buzul gölleri vardır.
Bölgenin başlıca gölleri Van, Hazar, Erçek, Nazik, Haçlı, Aktaş ve Çıldır
Van Gölü 3713 km-"Iİk yüzölçümüyle Türkiye'nin en büyük
Bölgede Fırat Nehri üzerklde Keban ve Karakaya barajları ve hidroelektrik
santralleri vardır.
Bölgedeki ovalar yeraltl Suyu bakımından zengindir. Bazı kentlerin İçme
suyu. kaynak Sularından karşılanır.
Fay hatlarınm yaywı Olnuşl nedeniyle Erzincan, Emrum, Ağn başta
olmak üzere birçok yerde kaplıca ve şifah şu kaynaklan bulunur.
e. Nüfusu
Doğu Anadolu Bölgesi, 2000 yıll Genel Nüfus Saymı'na göre 6 milyon
137 nüfusla Türkiye'nin en az rüüslanan bölgesidir. Kilometre kareye
35 kişiyle en seyrek nMuslu bölgedir. Bu durumun nedenleri;
— Yerşekjllginin olrnası ,
— turn alalarının dar olması,
— "dim koşullarmın elverişsiz olması, kışlan sert ve uzun geçmesi,
— Ldaşm, ve sanayinin yeteri kadar gelişmemesidir.
Bagede yıllık nüfus artış, bölge dışına yapılan göç nedeniyle Türkiye orta-
lamasının altmdadır (%013,75). Nüms daha çok tarıma elverişli alçak ovalar-
da toplanmıştır.
Hakkâri Bölünü başta olmak üzere, dağlık alanlar oldukça tenhadır.
ÖRNEK SORU:
Doğu Anadolu Bölgesi, yüzölçümü sırala-
maşında en büyük bölge olmasına karşın,
nüfusu en az olan bölgedir,
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun
nedenlerinden biri değildir?
A) Ulaşımın yeterince gelişmemesi
B) Su kaynaklanmn yetersiz olması
C) İklim koşullarının elverişsiz olması
D) Endüstriyel etkinliklerin çok az olması
E) Yerşekillerinin yüksek ve engebeli
çözüM:
Doğu Anadolu Bölgesi zengin yeraltı ve
yerüstü su kaynaklarına sahiptir. Bu
durum, bölgede nüfusun az olmasının
(m)
1218
1758
1631
1775
948
1661
10,6
13,5
27,3
28
31,7
28,8
28,1
26
Gün
42,9
11,2
116,8
106,5
32,4
80,0
Donlu
Gün
Sayısı
110,1
155,7
160,7
179,1
74
131,2
71.
nedenlerinden biri değildir.
ÖRNEK SORU:
YANIT: 3
Tab10•12: Doğu Anadolu Bölgesi'nda bazı İl merkezlerinin deniz
seviyesine göre yükseltişi, yıllık sıcakl'k ortalamaları,
yıllık Sıcaklık farkları, ortalama karla Örtülü gün sayışl
ve ortalama donlu gün sayısı, (DİE)
Bölgede yağış miktarı alçak kesimlerde az (Iğdır 250, Van 380, Malatya 388
mm), yüksek kesimlerde daha fazladır. En fazla yağış Hakkâri ve Erzurum-
l@rs bölümleri gibi yüksek alır (Hakkâri 533, Kars mm) (Tablo" 3).
Yağış rejimi de bölge İçinde değişiklik gösterir. Erzurum•KarS Bölümü İlk-
bahar sonu-yaz başlan, Hakkâri kış, diğer yerler ilkbaharda en fazla yağış
alır.
Erzincan
Erzurum
Hakkâri
Kars
Malatya
Ortalama
Yıııık
Bağıl Nem
IŞ (mm
367
447
501
388
380
60
64
68
70
54
59
Güneşlenme
Süresi
(saat)
2398,1
2573,3
2277,6
2701,0
2712,0
Tablo- 13: Doğu Anadolu Bölgesi'nde bazı İl merkezlerinin yıllık
yağış miktan, yıllık ortalama bağı/ nem oram ve
güneşlenme süreleri, (DİE)
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
gerin hangisinde nüfus yoğunluğunun
ülke ortalamasının altında olması yöre-
nin hem iklim hem de yerşekli Özelli•
ğİyIe açıklanabilir?
A) I C) 111
ÇÖZÜM:
Hakkari Yöresi'nde nüfus yoğunluğu
Oldukça azdır. Bu durum, hem yer şekil-
'erinin yüksek ve engebeli hem de kışın
şiddetinin fazla olmasıyla açıklanabilir.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Anlanml,' I Soru Bankası
