BOLGELEFi
Akdeniz
Bölgesi
BÖîGELER
b. İklimi
Güneydoğl Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin en kurak bölgesidir. Bölgenin
batısında Akdeniz İklimi görülür. Bu kesimlerde yazlar çok sıcak, kışlar ihk
Doğu Aİadolu Bölgesi
-Adıyaman
Natülk
Bamb -e ö
Şanlıurfa
Hama 6 : Güneydoğu AnadOh1 Bölgesi
ve Mışlldır.
Karla
Yükselti Yıllık Yıllık
sıc.on. Sıc.zr. ortülü
Gün
12,4
Diyarbakır 677 15,8 29,4
11,9
Gaziantep 855 14,5 24,8
Siirt
896 15,9 28,1
turfa 549 18,2
17,7
Donlu
Gün
Sayısı
62,6
55,8
45,3
22,5
GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, batıda Hatay-Kahramanmaraş oluğunun
doğuşundan başlar. doğuda Türkiye, Irak ve Suriye Sınırının kesiştiği yere
kadar uzanır. Kuzeyde Güneydoğu Torosların güney etekleriyle Doğu
Anadolu Bölgesi'nden ayrılır,
Bölgenin batışında Akdeniz Bölgesi, kuzeyde Ve doğuda Doğu Anadolu
Bölgesi ve güneyinde Suriye yer alır. Bölgenin güneydoğusunda Irak'la
kısa bir sının vardır,
Güneydoğu Anadolu Bölgesi yüzölçümü bakımından Türkiye'nin en küçük
bölgesidir. 61 bin km2'Iik yüzölçümüyle Türkiye'nin % 7,5'ini oluşturmaktadır.
A. BÖLGENİN GENEL COĞRAFİ ÖZELLİKLERİ
a. Yerşekilleri
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, güneye doğru yükseltinin azaldığı sade
yüzey şekillerine sahiptir.
Geniş ovalar ve alçak platolar bölgenin yerşekillerinin genel özelliklerini
oluşturur.
Bölgedeki dağlar, alçak tepelikler görünümündedir. Başlıca dağlan Mardin
Dağlan İle kalkan şeklinde bir volkan konisi Olan Karacadağ'dır.
Karacadağ, OlUşUmU şırasında çıkan lavların çok sıcak ve akışkan Olması
nedeniyle yatay yönde geniş bir alana yayılmış ve kalkan şeklinde bir
görünüme Sahip Olmuştur. Bölgenin en yüksek tepesi Olan Karacadağ
1957 m yüksekliğindedir.
Bölgenin kuzeyinde Güneydoğu Toroslar uzanır. Güneydoğu Toroslar,
bölgeyi kuzeyden ve doğudan İçbükey bir biçimde çevreler.
Yüksekliği fazla olmayan ve güneydeki ovalara doğru alçalan platolar
bölgede geniş alan kaplar. Bölgedeki başlıca platolar; Adıyaman,
Gaziantep va Şanlıurfa platolarıdır.
Bölgede Ovalar geniş alan kaplar. Başlıca ovalan Suruç, Altınbaşak ve
Ceylanpınar ovalarıdır.
Bölgenin batışından ve kuzeyinden geçen Doğu Anadolu Fayı çevresinde
zaman zaman depremler oluşmaktadır. 1974 Diyarbakır Lice depremi (6,9
büyüklüğünde) bunlardan biridir. Bölgenin güneyinde az olan deprem riski,
kuzeye doğru artar.
Coğrafya 1-2 Konu Anlatımlı / Soru Bankası
10: Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bazı il merkezlerinin
deniz seviyesine göre yükseltisi, yJ111k sıcaklık ortalamaları,
"Ilık sıcaklık farkları. ortalama karla örtülü gün sayısı ve
ortalama donlu gün (DİE)
Bölgenin doğusuna doğru gidildikçe deniz etkisinin azalması nedeniyle
karasal İklim görülür. Bu kesimlerde yazlar çok sıcak geçer. Gündüz
sıcaklıkları zaman zaman 45 'C'yi bulur (Tablo-10).
Yazın güneydaı gelen kuru, sıcak ve tozlu hava kütleleri bölgeyi etkisi altl-
na alarak, kavurucu sıcakların görülmesine yol açar.
Sıcaklıklarm yüksek olması nedeniyle buharlaşma şiddeti yüksektir. Bu
nedaıle yazın bölgede şiddetli kuraklık yaşanır.
Bölgenin güneyinde 400 mm civarında olan yıllık yağış miktarı kuzeye
gidildikçe artış gösterir. Kuzeyindeki Toros yamaçlarında 1000 mm'yi bulur
(Tablo-11).
Yağışlarm kış ve İlkbaharda düşer. Yaz mevsimi yağışsız geçer.
Yıllık Ortalama Güneşlenme
741.
ÖRNEK SORU:
Aşağıdakilerden hangisi Güneydoğu
Anadolu Bölgesi'nin yüzey şekilleriyle
İlgili doğru bir bilgi değildir?
A) Güneydoğu Toroslar bölgeyi kuzeyden
ve doğudan bir gibi çevreler.
B) Mardin Eşiği olarak adlandırılan thğhk
kütle, Toroslarm bir devam Olup böl-
genin d«usunda yer ah'.
C) Yüzey şekiller/ bakımından oldukça
D) Bölgede güneye doğru gittikçe alçalan
platolar geniş yer tutar.
E) En yüksek thğl ohn Karacadağ, vol-
kanik bir dağ olup, yükseMsj 2000 met-
reden azdr.
çöZüM:
Güneydoğu Madolu Bölgesi'nin doğu-
şunda yer alan Mardin Eşiği, Toroshnn bir
devamı değildir. Güneydoğu Toroslarm
güney etekleri, Güneydoğu Madolu Böl-
geşi'nİn kuzey ymrlanm Oluşturur.
YANIT: B
Yağı
Diya
Siirt
İıurfa
Bağıl Nem
54
60
59
68
Süresi
(Saat)
2920
2712
Tablo•l I : Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde baz II merkezlerinin
yıllık yağrş miktarı, ortalama bağıl nem oram ve yıllık
güneşlenme süreleri, (DİE)
Karasal etkilerden dolayı kışın sıcaklthlar düşer. Don olayları sık görülür.
c. Bitki Örtüsü
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, % 3Tük oranla Türkiye'de orman varhğl en az
Olan
Alçak kesimlerde yaşanan şiddetli kuraklk nedeniyle yazın tamamen
kuruyan cılız ve seyrek bozkır bitkHerİ vardır.
Bölgenin batıynda maki ve kızılçam toplulukları görülür.
Güneydoğu Toroslar, Mardin Dağları'nda ve Mazıdağı'nda kümeler halinde
seyrek meşe toplulukları görülür.
ÖRNEK SORU:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, İç Anado-
lu'dan daha faffla yağış almaşına karşın,
daha kuraktır,
Aşağıdakilerden hangisi bu durumun
en Önemli nedenidir?
A) Yüzölçümünün daha küçük
B) Ova ve platoların geniş yer tutması
C) Ormanların daha az alan kaplaması
D) Buharlaşmanın daha şiddeti/ olması
E) Kar Örtülü gün sayısının fazla olması
çözüM:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde özellikle
yazın görülen aşın sıcaklar, şiddetli buhar-
laşmaya yol açmaktadır, Bu durum kurak-
lığı daha da artırır.
YANIT: D
ÖRNEK SORU:
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin aşağı.
daki özelliklerinden hangisi üzerinde
yağış azlığının etkisi yoktur?
A) Nadasa duyulan ihtiyacın fazla olması
B) Doğal göllerin bulunmaması
C) Küçükbaş hayvancılığın yaygın olması
D) Nüfusun daha çok su kaynaklarına
yakın yerlerde toplanmış olması
E) Meskenlerin yapımında kerpiç malze-
meletin yaygın olarak kullanılması
ÇÖZÜM:
Doğal gölerin bulunmaması yerşekli Olu-
Şumu, yani çanak şekillerinin bulunma-
ması ile ilgilidir.
YANIT: B
Coğrafya 1-2 Konu / Soru Bankası
