Biyom
Tropikal yağmur
ormanları
Çöl
Ilıman. yaprak
döken ormanlar
Ilıman çayırlar
İğne yapraklı
ormanlar
Tundra
Deniz biyomlan
Tatlı Su biyomları
Kutuplar
Dağ biyomu
'Bitki Örtüsü
Sürekli yeşil kalan, yawan
yapraklı ağaçlardan oluşan
ormanlar, otsu ve kışa boylu
bitkiler
Yüksek, boylu otlar, yer yer
ağaçlar, çalılar
Su tutabilen bitkiler (kaktüs vb.),
çalılıklar
Sonbaharda yapraklarını döken
ağaçlardan Oluşan ormanlar, or-
man altı florası
Çeşitli otlar (step, çayır, preri)
Çalılık ve bodur ağaçlar
Tayga, boraal ormanları
Ağaçsız, kaya yosunları, likenler,
otlar va bazı küçük çalılar
Bitkisel planktonlar
Saz, kamış, nilüfer gibi bitkiler
ve bitki planktonları
Bitki örtüsü yok
CANLILARIN YERYÜZÜNE DAĞILIŞINI ETKİLEYEN
COĞRAFİ FAKTÖRLER
Canlıların Yeryüzüne Dağılışım Etkileyem
Coğrafi Faktörler
Hayvğnlğr.
Fil, şempaze. orangutan, yarasa, kartal. kertenkele,
kurbağa, domuz, antilop, kaplan, jaguar, leopar, yılan, diğer
kuş türleri, kelebek türleri, Mcek türleri
Zebra, Zürafa, babun, aslan, çita. Mika vahşi köpeği, bizon,
firavun deve kuşu, timsah, geyik, antilop
Deve, yılan, kertenkele, Örümcek, yarasa, yer sincabi, akba-
ba, karınca. çöl kurbağası, bazı böcek ve kuş türleri
Kartal, ayı, sincap, hre, gelincik. sanur, sansar. karaca, ge-
yik, çakal, köstebek, kurbağa, timsah, sürüngen, kuş ve bö-
cek türleri
Lama, bizon, antilop, zebra, zürafa, fil, geyik, kanguu, yırtl-
cı kuşlar, bufam yabani at
Çakal, yabani koyun, keçi, tavşan, kurt, çalıkuşu, tilki, puma,
kokarca, böcek ve kuş türm
Samur, vizon, vaşak, kunduz, geyik. ayı, tilki, kartal. kurt.
baykuş, samuru, kar tavşanı, kutup porsuğu, kuş ve
Kutup tilkisi, ren geyiği, tilki, kar kuşları, misk Öküzü, boz
ayı, kutup ayısı, karibu, palyaço ördek, bazı kuş ve böcek
türleri (yaz dönemi)
Çeşitli balık türleri, midye, yengeç, yunus, deriz
anası, ahtapot, deniz yıldızı, hayvansal plankton vb.
Balıklar, kurbağalar, bazı böcek türleri, sokjcanlar, yurnuşak-
Kutup ayısı, kutup tilkiğ penguen, fok
a. İküm
b. Yer şekilleri
c. Toprak
l. Fiziki Faktörler
a. İklim
b. Diğer canlılar
a. Kıtaların kayması
b. İklim değişiklikleri
Dikey yönde değişen iğne yapraklı Kanal, dağ keçisi, tibet Öküzü (yak), kar tavşanı, yırtıcı hay-
orman, bitki Örtüsünden yoksun
"'erin gelişmesi ve büyümesi İçin belirli bir sıcaklığa İhtiyaç vardır. Bu
nedenle sıcaklık bitki çeşitliliği ve bunların yayılış alanları üzerinde etkilidir.
Birçok bitki türü İçin sınırlayıcı en alt ve en üst sıcaklık —40 'C İle +40 oc
arasındadır. Bitkiler farklı sıcaklık bağlı olarak Ekvator'dan kutup-
lara doğru sıralanrmştr.
Su, bitküer İçin hayaü önem taşır. Bitkiler İhtiyaç duydukları suyu yağış, ha-
va ve toprağın neminden elde eder. Bitkilerin çoğunun bünyesinde bulun-
maşı gereken şu miMan belli oranın altına düştüğünde bitkiler yaşamsal
fonksiyonlarım kaybeder. Bu nedenle yeryüzünün kurak ve yan kurak şaha-
lannda bitki örtüşünün şik olmadığı görülür.
yeryüzüne dağıtışı, hayvanların dağılışını doğrudan etkiler. Her İk-
lim kuşağmda bulunan bitki Örtüsü, kendine özgü hawan topluluklarını bün-
yesinde barındırır. Genel olarak sıcak iklimlerin etkili olduğu alanlarda hay-
van Meri, soğuk iklim bölgelerine göre daha fazladır. Örneğin, Kanada'da
15 memeli hayvan türü varken bu sayı Orta Amerika'da 150'ye ulaşır.
Bitki ve hayvan türleri yaşamlarını devam ettirebilmek Çin bulundukları or-
tamın iklirn koşullarına uyum sağlamak (adaptasyon) zorundadır. Dünyanın
farklı yerlerinde adaptasyonun nasıl gerçekleştiğini Örneklerle İnceleyelim;
Tropikal Yağmur Ormanları
Tropikal ormanlar uzun boylu, geniş yapraklı ve şık ağaçlardan meydana
gelir. Burada yapraklan daima yeşil kalan türler yaygındır. Yağmur orman-
varlığı, sürek" yağış ve yüksek sıcaklıklarla ilgilidir.
Yağmu ormanlarınm kendine has Özellikleri buralarda farklı cahil türlerinin
yaşamasma olanak sağlayan katmmar oluşturmuştur.
Rvatoral yağmur ormanları dünyanın en zengin doğal yaşam alanlarıdır.
Bitki ve hayvan türlerinin % 50 -70'inİ bu ormanların barındırdıkları tahmin
10 km2'lik yağmur ormanı alanı olarak;
* 15.oootürçiçek
750 ağaç
• 400 türkuş
• 100 tür sürüngen
• 60 tür kurbağa
4000 tür böcek barındırmaktadır.
CoğraÖ•a Konu Anlatımı' I Soru Bankası
—216—
—217—
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki yörelerin hangisinde kuraklı-
ğa uyum sağlamış biyomlann bulundu-
ğu söylenebilir?
A) Amazon Havzası
B) Hint Yanmaday
C) Kongo Havzası
D) Batl Avrupa
E) Batı Avustralya
ÇÖZÜM:
A ve C — Ekvatoral İklim
B — Muson iklim/
D — Okyanus İklimi
E - çöl iklimi
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki İklim tiplerinden hangisinde
biyom çeşitliliği diğerlerine göre daha
azdır?
A) Ekvatoral İklim
B) Savan İklimi
C) Muson İklimi
D) Tundra iklimi
E) Akdeniz iklimi
ÇÖZÜM:
Sıcaklık ve yağışın az olduğu tundra İklim
bölgelerinde biyom çeşitliliği daha azdır.
YANIT: D
Coğrafya 1-2 Konu Anlatım/' Soru Bankası
