Biri kelimenin kökünde, diğeri ekte olan ses benzerlikleri
uyak oluşturur.
Bu yağmur kanımı boğan bir iplik
Bu yağmur taş ve bende kemik
Eklerdeki ses benzerlikleri de farklı görevde olmak koşu-
luyla uyak oluşturur. Bunun için dil bilgisindeki ek-kök ay-
İyi bilinmesi gerekir.
Dalga dalga hücum edip pişmanlıklar
Unutuşun o tunç kapısını zorlar
(Yukarıda, eklerden oluşan uyak Örneği vardır. Bu ekler,
görevleri farklı olduğu için uyak oluşturmuştur. Birinci di-
zedeki "-lar- eki çoğul eki iken ikinci dizedeki "-lar• eki
İşimden fiil yapan "-la • eki ve geniş zaman eki Olan
ekinden oluşmaktadır.)
KAFİYE (UYAK) TÜRLERİ
1. Yanm Kafiye
Dize sonlarındaki tek şeş benzerliğine dayalı uyak çeşidine
yanm uyak denir.
ÖRNEK
Beyaz giyme toz Olur
Siyah giyme söz Olur
Gel beraber gezelim
Muradımız tez olur
Bir sarsıntı... Uyandım uzun süren uykudan
Geçiyordu araba yola benzer bir sudan
2. Tam Kafiye
Dize sonlanndaki iki ses benzerliğine dayalı uyak çeşidine
tam uyak denir.
ÖRNEK
Ben yâr İle ettim savaş
Akıttım ben gözümden yaş
UYARI
Uzun ünlüler (â, û, i) "iki ses" değerinde kabul edildiğinden
tek başına bu ünlülerle yapılan kafiye de tam kafiyedin
Bir mısra İşitdim ey şûh-l dilârâ
Bir hoşca da bilmem ne dimek istedi ammâ
3. Zengin Kafiye
Dize sonlarındaki üç Ve daha lazla şeş benzerliğine dayalı
uyak çeşidine zengin uyak denir.
ÖRNEK
Savrulur aklım başımdan sen esersin her fasıl
Âşığım bilsen nasıl sevdim nasıl sevdim nasıl
UYARI
Uzun ünlüler (â, û, j iki Ses değerinde kabul edildiğinden bir
ünsüzle bu ünlülerin oluşturduğu kafiyeler de zengin *afiyedir,
Bir sen ü bir ben ü bir mutrib-i pâkîze•edâ
İznin olursa eğer bir de Nedim-i şeydâ
4. Tunç Kafiye
-j Uyaklı sözcüklerden birinin diğerinin içinde aynen yer alma-
sıya oluşan uyak çeşidine tunç uyak denir.
ÖRNEK
Tara da zülfünü gerdana bırak
Görüşmek isterim yollarım ırak
NOT
Tunç kafiye, bazı kaynaklarda zengin kafiyenin bir çeşidi olarak
değerlendirilmektedir,
17
