BİLGİ FELSEFESİ (EPİSTEMOLOJİ)
Konusu ve Problemleri
Bilginin Değeri
Doğru Bilginin İmkânı
Kuşkuculuk
Dogmatizm
Bilginin Doğruluk Ölçütleri
Tümel Uygunluk
uzlaşım
Bilginin Kaynağı
Tutarııllk
Apaçıkllk
Yarar
Rasyonalizm
Kritisizm
Empirizm
Sezgicilik
A. Bilgi Felsefesinin Konusu
Bilgi kuramı adıyla da bilinen bilgi felsefesi yani epistemoloji;
inşan bilgisinin yapısını, imkânını, kaynağım, ölçütlerini, değerini
ve sınırlarını sorgular,
İnşan yaşamına dair birçok alanda bilgi edinir, Felsefe Olgu-
lara yönelik bilgi edinme faaliyeti değildir. Felsefe hazır Olan bu
bilgilerin kaynağını, değerini sorgular. Felsefe bilginin kendisini
konu edinir.
B. Doğru Bilginin İmkânı
Varlıklara ilişkin elde edilen bilginin doğru olup olamayaca-
ğına yönelik yapılan tartışmadır. inşanın elde ettiği bu bilgilerin
herkes İçin geçerli olup olamayacağı da bu problemin İçindedir,
Bu probleme İki yanıt verilmiştir.
I. Doğru bilgi İmkânsızdır.
II, Doğru bilgi İmkânlıdır.
Kuşçuluk (Septisizm): Doğru bilginin Olanaklı Olmadığını;
aksine elde edilen bilgilerin her zaman şüpheli Olduğunu savu-
nurlar. Bunlara göre bilgi elde etmek için duyular kullanılır. Du-
yular da yanıltıcı olduğu için bilgilere de şüpheyle yaklaşmak
gerekir.
Dogmatizm: Varlıklar hakkında doğru bilgilere ulaşılacağını
savunan yaklaşımdır. Ancak elde edilen bilginin kaynağı konu-
şunda farklı anlayışlar ortaya çıkmıştır.
C. Bilginin Kaynağı
Bilginin kaynağı konuşunda dört farklı yaklaşım söz konuşu-
dur.
I. Rasyonalizm (Akılcılık): Herkes için geçerli bilginin kay-
nağı akıldır. inşan zihni doğuştan birtakım ilkeler ve bilme yetileri
getirir, Akıl, us, zihin, İdea anahtar sözcüklerdir.
II. Empirizm (Deneycilik): İnşan zihni doğuştan boştur. Bü-
tün bilgiler sonradan deneyim, tecrübe, yaşantı, deney, gözlem
ve duyu verileriyle elde edilir. Ömeğin, ateşte eli yanan çocuk,
ateşin yakıcı olduğunu öğrenir.
III. Kritisizm (Eleştiricilik): Bilginin kaynağı hem akli hem
de deneydir. Bu yaklaşıma göre bilgi deneyle başlar; akılla son
bulur. Rasyonalizm ve Emprizmi birleştirir.
IV. Entüişyonizm (Sezgicilik): Bilginin kaynağı, aniden,
apaçık ve aracısız bilmeyi sağlayan sezgidir.
D. Bilginin Doğruluk Olçütleri
Uygunluk: Nesneye ait ileri sürülen yargının nesneyle uyuş-
maşıdır, Ömeğin, "Sınıfta 5 kişi vardır." önermesi sınıftaki öğren-
cilerin sayılmasıyla anlaşılır.
Tutarlılık: Düşüncelerin ve bilgilerin kendi içinde çelişmeme-
sidir. Orneğin "Denize girdi fakat ıslanmadı." yargısı kendi içinde
tutarlı olmadığı İçin yanlıştır,
Tümel Uzlaşım: Genelin kabul ettiği bilgiler doğrudur.
Apaçıklık: Bilgisi edinilen nesneyi farklı nesnelerle karıştırıla-
mayacak kadar açık ve kuşku götürmez bilgiler elde edilmesidir.
Yararlılık: İnsan yaşamına katkı sağlayan, problem çözen
bilginin doğru olmasıdır.
z
o
46
