Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
4.
5.
6.
Bölüm 6
Platon, duyumların yanıltıcı olduğunu söylemiş-
tir, ancak B seçeneğinde yazıldığı gibi yanılgılar
tüm insanlarda ortaktır dememiştir. Duyu verile-
rinin yanıltıcı olduğunu söylediği için A seçeneği
de doğru değildir. D seçeneğindeki bilginin kay-
nağında akıl Ve duyu verilerinin birlikte olduğu
düşüncesi, İ. Kant'ın düşüncelerini yansıtmakta-
dır. E seçeneği Platon'un rasyonalist filozof
Olduğunu bilenler için iyi bir çeldiricidir. Dikkatli
okunduğunda ise Platon'un görüşleri İle ilgisiz
bir yargıdır. Platon, bilginin kaynağını soran bir
filozoftur, yaratma ve buluş yetisinin ne olduğu-
nu sormamıştır. Bilgi felsefesinde rasyonalist
Olan Platon, varlık felsefesinde İdealizmin en
önemli temsilcisidir. İdealizme göre maddenin
kaynağı düşünsel, ruhsal bir güçtür. Platon,
geçici olarak gördüğü nesneler evreninin idealar
(İdea: düşünce, fikir) evreninin yansıması oldu-
ğunu iddia eder. Platon'un bilgi felsefesi varlık
felsefesine dayalıdır. Doğru bilginin kaynağı duyu
verileri ile kavranan nesneler evreninde değil,
akılla kavranan idealar evrenindedir.
Yanıt C
Yine o yılların tipik bilgi sorusu. İlk çağ Sofist
düşünürlerinden Protagoras'ın reIatİvİzmi özetle-
diği ünlü yargısı. Protagoras, 0 dönemde genel
olarak kabul gören 'genel geçer bir doğruya ula-
şabilinir' yargısına karşı çıkmıştır. Bilginin doğ-
ruluk değerinin kişiden kişiye değiştiğini bu söz-
le vurgulamıştır.
Yanıt A
Soru kökü felsefe kitaplarında yer alan sezgicilik
akımının özetidir. Sezgicilik akımına göre bilginin
kaynağı zeka ve içgüdünün toplamı sayılabile-
cek sezgidir. (Tenkitçilik: Kritisizm başlığı İle oku-
tulan İ. Kant'ın görüşleridir. Görgülcülük: Feno-
menoloji başlığı ile okutulan E. Huşsrel'in görüş-
[eridir. Sezgicilik ders kitaplarında entüisyonizm
olarak da geçer.)
Yanıt A
Bölüm 6
l.
2.
3.
66
Üss SORULARININ ÇÖZÜMLERİ
B ve C ampirizm ve ampirizmin farklı yorumlan-
na ait yargılardır. D, sezgiciliğe uygun yargıdır. E,
insana yarar sağlayan bilgiyi doğru bilgi sayan
prgmatizme (uygulayıcılık) uygun yargıdır. Bilgi-
nin kaynağında aklın olduğunu savunan rasyo-
nalistler, Yeniçağ'da din dogmalanna (nas, inak:
inanılan doğrunun dışındaki doğrulara tamamen
kapalı ve değişmez kabul edilen yargı) karşı akıl
kurallarını koymaya çalışmışlardır. (Özellikle
Avrupa'da dinin kurumlaşma dönemlerinde ras-
yonalizm egemen düşüncedir. Bu örnekte bir
çelişki var gibi görünse de felsefenin eleştiriye
açık Olduğunun güzel örneklerinden biridir. Ras-
yonalizm kendi içinde farklı düşüncelerde birçok
filozofun yer aldığı bir akımdır. Zamanla kendi
antitezi olan görüşlerin ve sentezlenen görüşle-
rin ortaya çıkmasında etkilidir.)
Yanıt A
Duyu verilerini, İ. Kant, insanda doğuştan olan,
içleri boş Olup duyu verileri ile dolan ve her
insanda Ortak Olan önsel (apriori) kalıplar olma-
dan bir yığın olarak kabul eder. Ampirizm ise
zihnin duyu verilerini biçimlediğini kabul etse de
doğuştan insan zihnini boş kabul eder. A seçe-
neği iki akımda da Ortak yargı, B seçeneği yal-
nızca ampirizme uygun yargı, D seçeneği daha
önce de konu edilen Prrotagoras'ın görüşlerine
uygun yargıdır ve E Seçeneği ampirizme uygun
gibi görünmesine karşın 'ürünüdür' kavramı yar-
gıyı tartışmalı hale getirmiştir.
Yanıt C
A. Cornte'a göre felsefe, metafiziği bırakmalı ve
bilimsel sonuçlardan hareket etmelidir. A. Com-
ta, pozitivizm akımının temsilcisidir. Pozitivizme
göre, bilginin kaynağı olgulardır. Olgulardan kay-
naklanmayan yargılar insanı metafizik yargılara
götürür. Felsefe bu gerekçeyle metafiziği bırak-
malıdır. Olgulardan hareket eden bilimin yargıla-
rını temele almalıdır.
Yanıt E
7.
8.
9.
10.
II.
Ampirizm, bilginin kaynağının akıl olduğunun
savunulduğu dönemde bilginin kaynağının
duyumlar, deneyimler ve yaşantılar olduğunu
savunan akımdır. D. Hume'a göre kavramlar,
duyumlardan gelen verilerin, zihnin büyültme,
küçültme, analiz, sentez, soyutlama ve genelle-
me işlevleri sonucu biçimlenmesi ile oluştuğunu
savunur. A seçeneği doğru olamaz, pozitivizm
yanıtı için bilginin kaynağı olgulardır vurgusunun
yapılması gerekirdi. Bilginin kaynağı sorusu
ampirizmde özne (süje)de yanıtlanır, pozitivizm-
de ise nesne (Obje)de yanıtlanır.
Yanıt D
'Şüphe bir nura doğru koşmaktır' sözü doğru
bilgiye metodik şüpheyle ulaşılacağını iddia
eden Descartes'in görüşlerine uygundur.
Yanıt C
Empirizme göre bütün bilgilerimizin kaynağı
deneydir, denemedir, insan zihni doğuştan boş
bir levhadır.
Yanıt A
Bilimleri azalan genelliklerine ve çoğalan karma-
şıklıklarına göre sınıflayan A. Comte'dir. Bilimler
sınıflaması yapan A. Comte'a göre temelde
matematik, en üstte de sosyoloji bilimleri vardır.
Yanıt C
Agnostizm (bilinemezcilik), Tanrı'nın varlığının
inşan tarafından bilenemeyeceğini iddia eder.
O'na göre insanın bilgisi kişiseldir ve İnsan sahip
olduğu yetilerle
YGS - LYS FELSEFE - PSİKOLOJİ
- SOSYOLOJİ - MANTIK
hakikate ulaşamaz.
Yanıt D
YGS - LYS FELSEFE - PSİKOLOJİ - SOSYOLOJİ - MANTIK
Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
12.
Doğru bilginin, kavramların ve bunlara ulaşma-
daki kuralların deneyden önce akılda yerleşik
olduğunu kabul eden felsefi sistem dogmatik
rasyonalizmdir. B seçeneğinde yer alan rasyona-
lizm ilk, orta ve yeni çağda farklı içeriklerle
biçimlenmiştir. Bilginin kaynağında aklın olduğu-
nu kabul edip duyumun da rolünü vurgulayan
rasyonalist filozoflar olduğundan doğru yanıt
dogmatik rasyonalizmdir.
yanıt E
13. Verilen söz pozitivistlerin görüşüne uymaktadır.
Pozitivizm, bilginin kaynağının deney olduğunu,
felsefenin konusunun bilimin bulgularına dayalı
Olması gerektiğini ve metafizikten kurtulmanın
bir zorunluluk olduğunu kabul eden görüştür.
Yanıt C
14.
Aklımızı idare eden prensipler ve bilgilerimizin
doğuştan geldiğini kabul eden rasyonalist filozof
Aristoteles'tir.
Yanıt D
15.
Pragmatizme göre bilginin değerini işe yaraması
belirlen Bilgi pratikte işe yanyorsa doğrudur. Yal-
nızca teoride kalan inşan yaşamını kolaylaştır-
mayan yani işe yaramayan bilgi yanlıştır. Prag-
matizmi en iyi şekilde, D seç.eğinde yer alan
'faydalı olan şey hakikattir' yargısı yansıtır.
Yanıt D
16.
Descartes metodik şüphe yoluyla da olsa tanrı-
nın bilinebileceğini kabul ettiği için dogmatik
düşünürlerden kabul edilir.
Yanıt C
67
