Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
7.
8.
9.
10.
Bölüm 6
Doğa ötesi anlamında kullanılan metafizik kavra-
mı ölçülebilir olgu alanının dışını konu edindiğin-
den bilimin sunduğu bilgilerin sının içinde kalma-
sı imkansızdın Metafizik, çözümlenmemiş sorun-
larla ilgilidir, evreni bir bütün halinde ele alan
soyut kavramlara dayanır. Bu soyut kavramlarla
mantık ilkelerine uygun bilgi üretir.
Yanıt A
Mutlak doğru, kesin ve değişmez doğru anla-
mında kullanılmaktadır. Kesinlik kavram bilimsel
bilgide de kullanılmaktadır. Ancak unutulmamalı-
dır ki bilimsel bilgi eleştiye açıktır ve yeni çalış-
malarla bilimsel kuramlar değişikliğe uğrayabilir-
ler. Mutlak doğru yoktur yargısı bilginin kaynağı-
nın duyumlar olduğunun kabul edilmesindendir.
Yanıt D
Protagoras'ın relativizmini anlatan bu Örnek,
duyum kavramı ile değil, algı kavramı ile seçe-
nekte yer almıştır. Algı, bilgilendirilmiş duyumdur.
Algılayanın içinde bulunduğu durum bilgiyi de
değiştirmiştir. C seçeneği relativizmden çok bili-
nemezciliği anlatmaktadır.
Yanıt E
Verilen yargılara aksiyomatik önerme denir. Aksi-
yomlar, sezgisel olarak apaçık Olup kanıtlanma-
sına gerek duyulmayan, aksi düşünüldüğünde
çelişkiye düşülen önermelerdir. Tümdengelim
yoluyla akıl yürütmelerde büyük önermenin aksi-
yom niteliğinde olması durumunda yapılan çıka-
rım kesinlikle doğru Olur. Matematik ve geometri
derslerinde verilen tekil bir problem bu tür Öner-
melerden hareketle çözülmektedir. Bu tür öner-
meler yalnızca matematik ve geometri alanların-
da değil, hayatın her alanında kullanılmaktadır.
Örneğin 'inşan ölümlüdür' yargısı. Bu önermeyi
kanıtlamaya gereksinim duyulmadığı aşikardın
Kanıtlanmaya gerek Olmayacak kadar açık olan
önermeler pozitif bilimlerin konusu dışında oldu-
ğundan aksiyomları yalnızca matematik ve
geometri alanlarına aitmiş gibi algılarız. Oysa
çoğu çıkarımın kaynağında aksiyomlar vardır.
Yanıt D
Bö[ürn 6
II. Sözü edilen yöntemler tümdengelim ve tümeva-
rımdır. Sistematik olmadığı kabul edilse de tüme-
varım yoluyla akıl yürütmeyi Yeniçağ'da konu
edinen ilk filozof Bacon'dır. Evreni belirleme-
örneklem alma, veri toplama tekniklerinden
anketle ilişkilidir. Anoloji (benzetme), özel yargı-
dan özel yargıya gidilebilen akıl yürütme yoludur.
l.
2.
3.
4.
5,
6.
64
ÖYS SORULARININ ÇÖZÜMLERİ
Gazali, duyu ve akıl yoluyla gerçeğe ulaşılama-
yacağını savunur. Mutlak gerçeğin imandan,
sezgiden, gönülden geçtiğini kabul eder. Uyan:
Gazali'nin aradığı gerçek, tanrısal gerçekliktir.
Başka bir deyişle tanrının bilgisine akıl yürütme-
lerle değil ancak gönül gözüyle ulaşılabileceğini
savunur.
Yanıt C
Kritisizmin temsilcisi Kant, rasyonalist felsefe
içinde eğitilmiş Olup aklın neleri bilip bilemeye-
ceğini sorgulayarak kendi akımını oluşturmuştur.
Aklın eleştirisinin sonunda zihinde doğuştan
bulunan zihin formlarının (kalıplarının) denemeyle
dolduğunu savunmuştur.
Yanıt C
Timon septisizmin önemli temsilcilerindendir.
Kökte yer alan 'kavranamaz' ve 'yargıdan kaçın-
malıyız' ifadeleri yalnızca septisizmi anlatan ifa-
delerdir.
Yanıt D
Doğrunun, düşüncenin gerçekle uyuşması Oldu-
ğu kökte açıkça ifade edilmiştir.
Yanıt A
Locke ampirist bir filozof olarak bilginin kaynağı-
mn duyum ve deney Olduğunu savunur. Platon
rasyonalist bir filozof olarak bilginin kaynağının
akıl olduğunu savunur. Verilen bilgiden hareketle
her iki filozof da bilginin kaynağının ne Olduğunu
sormaktadır. Uyarı: Rasyonalizm ve ampirizm
bilginin kaynağı sorusuna verdikleri yanıt gereği
birbirine karşıt iki akımdır. Oysa bilginin değerine
ilişkin sordukları sorunun yanıtı aynıdır. Her iki
akım da doğru bilgiye ulaşılabileceğini savunur.
Yanıt D
Septik filozoflara göre kesin bilgiye ulaşmak ola-
nakızdır. A seçeneğinde şüphe, doğru bilgiye
ulaşmak için bir araçtır. Descartes'da olduğu
gibi.
Yanıt B
12.
13.
Yanıt C
Rasyonalist düşünür Descartes'in metodik şüp-
he (yöntemsel kuşku) kavramı, düşünürün fikirle-
rinİn temelindedir. Descartes, açık, genel geçer
doğrulara ulaşılabileceğini iddia eder. Doğru bil-
giye ulaşmak mümkündür, ancak, otoriteler öyle
kabul ettiği için değil yöntemsel kuşku ile sorgu-
lanarak doğru olduğuna karar verildiği İçin. Des-
cartes'ın önemi, uğraşarak bulduğu doğru yargı-
mn içeriği ile İlgili değildir, kullandığı yöntemle
aklın özgürleşmesine yaptığı hizmetle ilgilidir.
Yanıt A
Galile A, B ve C seçeneklerinde yer alan yargı-
lan savunabilir, eleştirmez. Bilimde otorite kabul
edilen kişilerin görüşlerine körükörüne bağlan-
mayı eleştirebilir. Bir bilim adamı olarak Gali-
le'nin bu sözünde Aristoteles'i seçmesi bir raş-
Jant] değildir. Skolastik felsefenin hakim Olduğu
dönemde bilim ve felsefe dinin güdümündedir.
Aristoteles'in görüşleri (Filozofun genel çizgisine
de aykırı Olarak) otorite kabul edilmiştir. Doğa
hakkında merak edilenler bile Aristo bunları bir
yere mutlaka yazmıştır düşüncesi İle düşünürün
kitaplan kelime kelime gözden geçirilmiştir.
Örneğin dişil ve eril atların diş sayılarının farklı
olduğu savını temellendirmek için düşünürün
tüm kitapları taranmıştır. Oysa at günlük yaşamın
içindedir. Yalnızca ağzını açp dişleri saymak
yeterli bir kanıttır. Galile'nin yaşadığı dönemde
otoritelere körükörüne bağlılık bugünkünden
14.
15.
16.
Bilgi Felsefesi (Epistemoloji)
Septisizm, varlığın kaynağının sorgulanarak yanıt
arandığı ilk çağda bu sorunun yanıtının bilene-
meyeceği düşüncesinde olan bir karşı felsefedir.
İnşan sahip olduğu yetilerle evren ve varlığın
kaynağı hakkında yargıda bulunmamalıdır. Yargı-
da bulunmamak bir erdemdir. Septik filozoflar
için yargıda bulunmamak bir amaçtır. İnşan bu
konuda hüküm veremeyecek kadar yatersiz bir
varlıktır. Septisizmin kuşkusu felsefi yargılara
yöneliktir, günlük yargılara değil.
Yanıt C
Mantıkçı ampirizm, felsefeyi bilimin güdümüne
almakla eleştirilen. metafiziğe tamamen karşı
Olan, içine metafizik karışmış problemleri sözde
problem olarak gören ve sembolik mantığın
kurulmasında öncü Olan düşünce akımıdır. Bu
akım ders kitaplarında analitik felsefe veya neo-
pozitivizm adıyla da yer almaktadır.
Yanıt A
Bacon'ın kullandığı idol sözcüğü, put, kuruntu
ve önyargı anlamlarını taşımaktadır. İdollerin
inşan zihnini yanılttığı ifadesinden hareketle
önyargılar gerçeğe ulaşmayı engeller yargısının
doğru yanıt Olduğunu söylemek mümkündür.
(Bacon'ın görüşleri ders kitaplarında yer alma-
makla -beraber ampirizme öncülük ettiği vurgu-
lanmıştır.)
Yanıt D
YGS - LYS FELSEFE - PSİKOLOJİ - SOSYOLOJİ - MANTIK
daha yaygındır.
YGS - uS FELSEFE
Yanıt E
- PSİKOLOJİ - SOSYOLOJİ - MANTIK
17. Kant bu sözüyle düşünme yolunu öğrenmenin
önemini vurgulamıştır.
Yanıt D
65
