BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ (1302-1453)
Halk Kültürü ve Kitabi Kültür
ARİ
DERS
ö Osmanlılar da diğer büyük devletler gibi kültürünü çeşitli yollarla kaydederek korumuş ve kendisinden sonra
gelen nesillere aktarmaya gayret etmiştir.
L Murat tarafindan Bursa'da kurulduğu İfade edilen kütüphane, İlk saray kütüphanesi olarak nitelendirilir. os-
manil Devleti'nde saray kütüphaneleri dışında, özellikle XVIII. yüzyılın sonundan itibaren Batılılaşma ve çağdaş-
'aşma hareketlerinin etkisiyle kurulan Darülfünun, Hendesehane, Mühendishane ve Muallimhane gibi üniver-
site kütüphaneleri vardı.
ö II. Murat Dönemi'nde âlimler Türkçe eser yazma konusunda teşvik edilmiştir, Âşık Paşa'nın yazdığı "Garipname"
adlı eser bu teşviklerin bir neticesi olarak kabul edilmelidir. Millî bir kültür hareketine öncülük eden II. Murat,
Danişmentli ve Selçuklu devirlerindeki Fars kültürünün etkilerini unutturmak için çalışmıştır.
II. Murat Dönemi'nde Türk dili ile ilgili somut bir gelişme bu dönemde bastırılan madenî paralara ilk defa Kayı
boyu damgalarının vurulmasıdır. Zaten Osmanlı soyunun İlk defa Kayı Han nesline dayandırılması da II. Murat
Devri'ne rastlar. Bu dönemden sonra Osmanlı şehzadelerine "Oğuz", "Korkut" gibi isimler verilmesi de aynı he-
def doğrultusunda anlan adımlardır. Osmanlı padişahları arasındaki ilk şair padişah olan II. Murat'taki milliyet
fikri Paul Wİttek'e göre şehzade olarak bulunduğu Amasya'nın sosyokültürel yapışından kaynaklıdır.
Anadolu'nun Kandilleri
Ö İslam düşünce tarihinin Moğol egemenliği döneminde (1220-1330) İslam'ın bâtıni (içsel) yorumu olan tasavvuf,
ön plana çıkmıştır. İslam medeniyetinde din bilgisi ve Allah'a erişme inancı iki kolda yürümüştür. Birinci kol tefsir
ve hadis ilmi ile yetinmiş olanlar (medrese uleması), ikincisi ise vahdet-i vücut (varlığın birliği) görüşüyle aşk-
cezbe yolunu seçenlerdir. Mevlâna Celaleddin gibi birçok âlim, medreselerde otorite düzeyine eriştikten sonra
aşk ve cezbe yolunu seçmiştir.
Ahmet Yesevi;
Tarihte bilinen ilk büyük Türk mutasavvıf' ve şairidir. Yesevilik adı verilen tasavvufi akımının önderidir. Karahan-
Iltar Dönemi'nde yaşamıştır. Bir Türk sufi tarafindan kurulan bu ilk büyük "Türk tarikatı", önce Maveraünnehir,
Taşkent ve çevresi ile Batı Türkistan'da etkili olmuştur. Daha sonra Horasan, İran ve Azerbaycan'da yaşayan
Türkler arasında yayılan Yeşevİ tarikatı, 13. yüzyıldan başlayarak göçlerle Anadolu'ya, oradan da Balkanlar'a
ulaşmıştır.
13. yüzyıl İçinde Anadolu'da görülmeye başlanan Bektaşilik, Babailik, Haydarilİk Yeşevilik tarikatından çıkmış
kollardır. İnsanları dinî ve ahlaki yönden yetiştiren Hoca Ahmet Yesevi, tasavvufi düşüncelerini Türkçe ve sade
şiirler ile anlatmış, hikmet adı verilen bu şiirler zamanla toplanarak "Divan-1 Hikmet" mecmuaları meydana
gelmiştir
Mevlâna Celaleddin-i Rumi;
30 Eylül 1207 tarihinde bugün Afganistan sınırları içerisinde yer alan Horasan ülkesinin Belh şehrinde doğmuş-
tur. Mevlâna'nın babası Belh şehrinin ileri gelenlerinden olup, sağlığında "Bilginlerin Sultanı” unvanını almış
olan Hüseyin Hatibî oğlu Bahâeddin Velet'tir. Anadolu Selçukluları Dönemi'nde Konya'ya gelerek yerleşmiş-
lerdir. Öğretisinde insanlara iyiliği, alçak gönüllüğü, cömertliği, merhametli ve doğru olmayı öğütlemiştir. Her
türlü sevgisizliğe, kötülüğe, bağnazlığa karşı İslami ve insani ilkeleri şiir ve musiki içinde birleştirip dile getiren
Mevlâna, etkisini yüzyıllarca sürdürmüştür. Mevlâna yazılarını "Mesnevi" ve "Divan-ı Kebir" adlı eserlerinde
toplamıştır.
www.dİzgİkİîap.com j
SÖLYALÇIN
