BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ (1302-1453)
ARİ
DERS
OT
Osmanlı Devleti'nde ilk kapitülasyonlar Orhan Bey Dönemi'nde Cenevizlilere, Fatih Dönemi'nde Venedik'e ve-
rilir. Venedik, İstanbul'da elçilik açma (Balyos) hakkını kazanan ilk devlet olur. Fransızlara verilen kapitülasyonun
en büyük özelliği "iki hükümdarın ömrüyle sınırlı" olmasıdır. 1740'ta imzalanan antlaşma ile kapitülasyonlar
süresiz hâle getirilecektir.
İskan — Issızı Şenlendirme
Osmanlı Beyliği; kuruluşundan itibaren özenle takip ettiği iskân politikası ve güçlü askerî yapısı sayesinde, fet-
hedilen bölgelerde kalıcılığı sağlamayı başarmıştır. İskân politikası ilk defa Orhan Bey zamanında Rumeli'ye ge-
çilmesiyle uygulanmaya başlanmıştır. Osmanlılar, gayrimüslimlerin yaşadığı toprakları fethedince Anadolu'dan
getirdiği Türkmenleri bu bölgelere yerleştirmişör. İskân, genellikle gönüllülük esasına göre yapılmıştır. Fakat
sürgün yoluyla da iskân yapıldığı olmuştur. İskâna tabi tutulanların bütün ihtiyaçları belli bir süre devlet tarafın-
dan karşılanmış ve devlet, halkı iskâna teşvik etmiştir. İskâna tabi olanlara toprak verilmiş, onlardan belirli bir
süre vergi alınmamıştır. İslamlaşmanın ve üretimin devamı adına iskân edilenlerin, geçerli bir sebep olmadan
eski yerlerine dönmelerine izin verilmemiştir.
ö İskân sonrasında başlayan imar faaliyetleri ile fethedilen bölgelere Türk İslam kimliği kazandırılmıştır. Osmanlı
Devleti, Rumeli'de iskân politikasıyla birlikte istimâlet politikasını da uygulamıştır. Sözlük anlamı "meylettirme,
cezbetme, gönül alma" olan istimâlet; genel olarak Osmanlı Beyliği'nin uyguladığı "uzlaştırıcı fetih siyaseti" için
kullanılan tabirdir. Osmanlı Devleti, fethedilen bölge halkına iyi davranarak onları himaye etmiş, inançlarında
serbest bırakmış, onların can ve mal güvenliğini sağlamış, gönüllerini kazanmaya çalışmış ve vergilerde kolaylık
göstermiştir. Fetihlerde kalıcılığın sadece askerî zaferlerle gerçekleştirilemeyeceğini gören Osmanlılar, istimâlet
politikası ile bu kalıcılığı sağlamıştır.
Rumeli'de yoğunlaşan iskân siyaseti ile Osmanlı Devleti şunları amaçlamıştır:
Fethedilen bölgelerin Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlayarak egemenliği kalıcı hâle getirmek,
» Konar-göçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesini sağlamak,
» Gayrimüslim halkın ayaklanma ihtimalini ortadan kaldırmak,
Aralarında kavgalar yaşanan aşiretleri birbirinden uzaklaştırmak,
» Fetih hareketlerinde sürekliliği sağlamakür.
ı. MURAT (HÜDAVENDİGAR-GAZİ HÜNKAR) SALTANATI (1362 - 1389)
ö 1340'ta Bursa'da sancak beyliği yaptı. Osmanlı tarihinde ilk kez kardeş kavgası bu dönemde yaşandı. 1361 tari-
hinde Ankara'yı Ahilerin elinden alan I. Murat, kendi ailesi dışmda ilk kez Çandarlı Halil'i kazasker, lalası Şahin
Bey'i de beylerbeyi atayarak yeni bir gelenek başlatmış oldu.
Eskişehir ve Bilecik taraflarında ayaklanma hazırlıkları içinde bulunan kardeşleri İbrahim ve Halil'i yakalattırdı
ve boğdurdu. O zamana kadar devlet göreneğine göre beylerbeylikleri ve sancak beylikleri hükümdarın kardeş-
lerine veya oğullarına verilmekteydi. Fakat Murat Bey kardeşlerini boğdurduğu ve çocukları da çok küçük yaşta
olduğu için hanedan dışı atamalar yapmak zorunda kaldı.
b Ayrıca I. Murat ahilikte en yüksek mertebe olan Ahi Şeyhi unvanına da sahip olmuştur. 27 yıllık saltanatı sırasın-
da Anadolu ve Rumeli'de 37 önemli muharebe yapmış ve bunlardan hepsini zaferle sonuçlandırmıştır. Yabancı
kaynaklar kendisinden "kibar şövalye" olarak bahsederler.
www.dizgikitap.com
91
SebüYALÇlN
