BAZI ONEMLI MESNEVİLERİN OZETLERI
Cemşid ü Hurşid I Ahmedî
Eşer, Çin hükümdarının Oğlu Cemşid İle Rum kayserinin kızı
Hurşid arasındaki aşk macerasını anlatır. Çin hükümdannın oğ-
lu Cemşid, rüyasında gördüğü bir kıza âşık olur. Bu aşkla has.
talanan Cemşid'in derdi, dünyada birçok yer gezmiş, aynı za-
manda iyi bir ressam olan bir tüccara anlatıhr. Tüccar, Cem-
şid'e sorarak rüyasındaki kızın resmini yapınca Cemşid'in âşık
Olduğu kişinin Rum kayserinin kızı Hurşit Olduğu anlaşılır. Sev-
diğini bulmak içüı Rum diyarına giden Cemşid, türlü mücade-
lolerden sonra sevdiğine kavuşur, Hurşid'le evlenir, Çin'e dö-
nor ve tahta geçer.
Mantıku't-Tayr / Gülşehrî
klantku't-rayr, 'kuşların dili" anlamına gelen alegorik bir eser-
dir. Eserde kuşların 'Hüthüt' adlı bilge kuşun rehberliğinde
yapmış Oldukları uzun bir olgunlaşma yolculuğu anlatılır. Olay,
başsız kalmanm yanlış olduğuna karar veren kuşların kendile-
tine padişah bulmak için Kafdağı'nın ardına yaptıkları seyahat
boyunca yaşadıkları zorluklar, pek çoğunun seyahatten vaz-
geçmesi veya ölmesi, yalnız otuz kuşun menzile ulaşması ve
aradıklarının kendileri olduğunu anlamaları biçiminde özetle-
nebilir. Hikâyenin sonunda menzile ulaşan Otuz kuşun ayna-
ya baktıklarında gördükleri, otuz kuşun meydana getirdiği ve
'Simurg" adını taşıyan tek bir kuştur. Eser, bu yönüyle vahde-
tivücut teorisini ele aynasıyla Öne çıkar.
Yusuf u Zeliha (Züleyha) / Şeyyad Hamza
Divan edebiyatının bilinen İlk Yusuf u Züleyha Aslı Kur'an-ı
Kerim'deki Yusuf kıssasına (ahsenü' [-kasas/en güzel kıssa) da-
yanmaktadır. Hz. Yusuf'un kardeşleri tarafından kıskanılarak
kuyuya atılması, köle pazarında satılması, rüya tabirlerinde bu-
lunması, güzelliğiyle çevresindekileri hayran bırakması, tüm
sıkıntılara karşı sabır ve sadakat göstermesi anlatılmıştır. Eser.
de devlet İdaresi, devlet adamlığı gibi konular da işlenmiştir.
Harnâme / Şeyhî
Bir eşeğin başından geçen olayların anlatıldığı Harnâme, Türk
edebiyatında fabl türünde yazılmış ilk eser kabul edilir. Eserin
özeti şu şekildedir: Bir gün otlamaya çıkan zayıf ve güçsüz bir
eşek, otlakta bakımlı öküzler görür. Onları kendisiyle karşılaş-
tınr, bir sonuca varamaz. Görünüşte aynı olduğunu düşündü-
ğü öküzlerle arasındaki farkı anlamak isten Bunu yaşlı bir eşe-
ğe sorar, Yaşlı eşek, onların gece ve gündüz arpa ve buğday
işlemeyle uğraştıklarını, bu yüzden bakımlı vo rahat oldukları-
ni söyler. Zayıf eşek, onlar gibi olmak için buğday ve arpa iş-
lemeye karar verin Bu kararla bir ekin tarlasına girer, tarlayı ta-
rumar eder. Bunu gören ekin sahibi, öfkeyle zayıf eşeğe saldı-
tır; onun kulağı ile kuyruğunu keser. Böylece zayıf oşek, elin-
dekiyle yetinmemenin cezasını kulağını ve kuyruğunu yitirerek
Öder.
