BATI ETKİSİNDE GELİŞEN
TURK EDEBİYATI. ı
TANZİMAT DONEMİ EDEBİYATI (1860-1896)
Oyna* Devleti, 18. yüzyvkjM itbaren
yönetim, siyaset, eğitim ve askerlik
alanlarında gerilemeye başlamıştır.
Bunun Önüne geçebilmek amacıyla
bazı aydınlar, Batı medeniyetine ilgi
duymaya başlarnışlardw. Bu ilginin bir devlet görüşü hâline
dönüşmesinin bir sonucu olarak 3 Kaşım 1839'da, Gülhane
Parkı'nda, Mustafa Reşit Paşa tarafından Tanzimat Fermanı
ilan edilrniştir.
-j Tanzimat, 'düzenlemeler' anlamına gelir. Tanzimat Fermanı
İle devlet kurumlan Batı esaslarına göre yapılandırılmıştır. Tan -
zimat Fermanı, Batı'ya yönelişin ilk resmî belgesi olmuştur.
TANZİMAT EDEBİYATI'NIN OLUŞUMU
(HAZIRLIK DÖNEMİ 1839-1860)
Tanzirnatile yayılan yenilikçi hava, edebiyat ve sanatta da ken-
dişini göstermiştir.
...j Tanzimat'ın iluıından sonra Osmanlı aydınlan, Avrupa ülkele-
rine. özellikle Fransa'ya. öğrenim görmek İçin gönderilmiştir.
Bat kültürüyle yetişen bu aydınlar, ülkelerine döndüklerinde
yeni bir zevk ve anlayışın temsilcileri olmuşlardın
-j Âkit Paşa, Sadullah Paşa, Ethem Paşa gibi sanatçıların önder-
lik ettiği bu dönemde Batılılaşma ve modernleşme gibi kav-
ramlar üzerinde durulmuş, bazı çeviriler yapılmış, bazı türle-
rin ilk örnekleri verilmiştir.
Yerli kültür ile Batılı anlayış arasında oluşan karşıtlıklar sonu-
cunda aydınlarda ortaya çıkan boşluk duygusu, Özellikle Âkit
Paşa'nın yazdığı Adem Kasidesinde kendini göstermiştir,
Sadullah Paşa, Ondokuzuncu Asır adlı manzumesinde Orta
Çağ'a Özgü geleneksel dünya görüşünü eleştirmiş; Batı'nın
pozitivist düşüncesini. 'eşitlik. insan haklan, bilim" gibi kav-
ramlarını övmüştür.
-j Bu dönemde yenilikçi düşüncelerin yanında eskiyi savunan
anlayışlar da varlığım sürdürmüştür. Leşkofçall Galip, Yenişe-
hirti Avni gibi şairlerin 1861 'de oluşturduğu Encümen-i Şuara
topluluğu , eski şiiri canlı tutrnaya çalışmışsa da bu hareket et-
kili olamamıştır.
Hazırlık Dönemi, divan edebiyatı İle Tanzimat Dönemi
Edebiyatı arasında bir geçiş sürecidir, Tanzimat Fermanı 1839
yılında ilan edilmesine karşın Tanzimat Dönemi Edebiyatı,
1860 yılında Şinasi ve Agâh Efendi'nin İlk Özel gazete Olan
Tercümân-ı Ahvâl'i çıkarmasıyla başlamıştır.
Hazırlık Dönemi'nde Batı'dan yapılan çeviriler ve gazetecilik
etkili olmuştur.
Tanzimat Dönemi'nde Çeviri
Tanzimat Dönemi, Türk aydınının Batı edebiyatı ile çeviriler
yoluyla ilk kez yüz yüze geldiği dönemdir.
İlk şiir çevirilerini Şinasi, Fransız edebiyatından yapmış; bun-
lan Tercümo-i Manzume adlı eserinde toplamıştır.
İlk roman çevirişi, 1859 yılında, Yusuf Kâmil Paşa'nın Fransız
yazar Fenelon'dan çevirdiği Telemak adlı eserdir.
Bu dönemde ayrıca Sefiller (Hjkâye-i Mağdûrİn adıyla),
Robİnşon Cruşoe (Hikâye-İ Robenşon adıyla), Monte Kristo
ve Atala adlı eserlerin çevirileri de yapılmıştır.
Tanzimat Dönemi'nde Gazetecilik
Gazeteciliğin Tanzimat yıllarında ortaya çıkmasında, "gazete-
nin Batılı devletlerdeki işlevinin ve gücünün anlaşılması” etki-
li olmuştur. Bu dönemdeki gazetecilik faaliyetleri, halkın dün-
ya görüşünü ve edebiyatı değiştirmiştir.
Tanzimat'la birlikte edebiyatımızda makale, anı, eleştiri, fıkra,
hikâye, roman gibi yeni edebi türler görülmeye başlanmıştır,
Bu edebi türlerin gelişmesinde ve yaygınlaşmasında gazete-
nin İşlevi büyüktür.
Tanzimat sanatçılarının çoğu gazetecilikle uğraşmış, edebi-
yatla ilgili ilk yazılar gazetede yayımlanmıştır,
Tanzimat Dönemi'nde Çıkarılan Gazeteler
Takvim-l Vakâyl (1831): II, Mahmut'un emriyle çıkarılan Tak-
vim•i Vakâyi, ilk resmî gazetedir, Tanzimat Fermanı, bu gaze-
tede yayımlanmıştır, Yayımı çeşitli aralıklarla durdurulan gaze-
tenin yerini, Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra "Resmi
Gazete" almıştır.
97
