-muKü5üYETÛüNXERşEKILLERü
Barajların ardında oluşan göller çok büyük alanlara yayılabilir. Türkiye'nin
en büyük gölleri arasında baraj gölleri de yer alır.
Türkiye'de akarsular üzerindeki başlıca baraj gölleri şunlardır:
Dicıe
Kızılırmak
Sakarya
Manavgat
Aksu
Yeşilırmak
Ceyhan
Büyük Menderes
Gediz
Atatürk, Keban ve Karakaya
Kralkızı. Ilısu, Dicle
Hirfanll, Altınkaya,
Haşan Polatkan, Gökçekaya
Oymapınar, Manavgat
KaracaÖren, Kepez
Suat Uğurlu, Haşan Uğurlu
Adıgüzel
Demirköprü
ORNEK SORU:
Türkiye'de baraj göllerinin işletme
sürelerinin kısa olması aşağıdakilerden
hangisinin kamüd1r2
A) Akarsularm su toplama havzalarında
şiddetli oldlğunun
B) Akarsularm boylarının kısa olduğunun
C) Anrşuknn rejimlerinin düzensiz oldu-
D) Akarsuknn su topluna havzahnn-cü çö-
zünebilen kayaçlarm OldJğunun
E) Akarsularm denize yerlerde
akıntıların zayıf old4unun
ÇÖZÜM:
Akarsuların su toplama havzalarında eroz-
yonun şiddetli olması sonucu erozyon ile
taşman toprakhr baraj göllerinin içinde-
birikerek barajlarm Ömrünü kışawnaktadır.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış yöre-
'erin hangisinde kurulacak barajdan
elektrik enerjisi elde edilmesi beklen.
mez?
A) I B) 11
ÇÖZÜM:
Ortalama yükselti ve engebenin az Olduğu
II. yörede akarsular derin vadiler içinde yer
almadığından burada kurukcak
ün elektrik enerjisi elde edilemez.
YANIT: E
YE2ŞEîğüLLĞRY
Türkiye'de Toprak Oluşumu ve Başlıca Toprak Tipleri
Türkiye, toprak çeşitleri bakımından dünyanm en zengin ülkelerinden bi-
rith. Yeryüzünde bulunan toprak türlerinin büyük bir bölümü Türkiy@de
bulunur. Bunun nedenleri Türkiye'de toprak oluşumunu etkileyen faktör-
çok çeşiffi
Türkiyede görülen Akdeniz, ve karasal gibi İklim tiple-
rme bağlı oWak farkü tipte toprak ürIerİ oluşmuştur.
— Türkiyade her kaya gnMuna ait araziler bulunmaktadır. Bu arazilerde
aym tipleri görülse bile hrkll toprak türleri Oluşur.
— Yükseltiye bağlı olarak İklim koşuHanmn değişmesi nedeniyle dağ
yana«an bayımca farklı toprak türleri görülür.
Alçak ovalarda, deltalarda ve yamaç eteklerinde taşınrmş
twaklar bulunur.
Akdeniz ikliminin görüldüğü bölgelerde, sıcaklığın yüksek ve yağışın
yeterli Olmasından dolayı toprak oksitlenir. Bununla birlikte kireç taşlarının
çatl*h olması, hava ve su dolaşımım kolaylaştırarak oksitlenmeyi sağlar,
Bu iki nedene bağlı olarak kırmızı renkli topraklar (terra•rossa) oluşur.
topraklar, organik madde bakırmndan zengin değildir.
Karadeniz İkliminin görüldüğü bölgelerde yağışların fazla olmasına bağlı
olarak, yıkanmış topraklar oluşur. Toprakla bulunan bitki besh maddeleri
ve çeşitli mineraller yıkanarak ayrışır. Kimyasal çözünmenin de yaygın
dmasından dolayı toprağın kalınlığı diğer bölgelerden fazladır.
Gür bitki Örtüsüyle kaplı Olmay nedeniyle toprağa düşen bitkisel mad-
delerin ayrışması sonucunda Karadeniz Bölgesi'nde organik maddelerce
zenginleşen toprak bu nedenle koyu renklidir.
Karasal iklimin etkili olduğu İç Anadolu Ve Güneydoğu Anadolu böl-
gelerinde yazın kuraklık. kışın da don olayları nedeniyle aynşma gerçek-
leşmez. Aynşma olayı yağışlı mevsirnlerde gerçekleşir.
Yağışların az olmasından dolayı toprak madensel tuzlar ve kireç bakımın-
dan zenginthr. Yağışlarla toprağın üst kısmında yıkanan bu mineraller alt
katta birkh
İÇ ArudOlu Bölgesi'nde ve Doğu Anadolu'nun alçak Ovalarında, bozkır
altında kahverengi ve yağışın biraz arttığı yüksek kesimlerde
kestane renkli step topraklan oluşur.
Güneydoğu Anadoluda, sıcaklığın yüksek olması oksidaşyonu arttırdığın-
• dan toprağm kımızı renk almaşını sağlar.
Doğu Anadolu Bölgesi'nin yüksek kesimlerinde yaz yağışlarından dolayı
oluşan unm boylu çayırların altında, organik madde (humus) bakımından
zengin kara topraklar (çernoqom) görülür.
ÖRNEK SORU:
Yukandaki haritada numaralanmış yöre-
'erin hangisinde terra tossa toprak-
lanmn yaygın Olduğu söylenebilir?
A) 1 B) 11 D) ıv E) v
ÇÖZÜM:
Menteşe Yöresi'nde (II) karstik arazi geniş
yer kapladığı için terra rossa topraklan bu-
lunur.
ÖRNEK SORU:
YANIT:
Türkiye'de Göllerin Genel Özellikleri
Türkiye'de göllerin toplam yüzölçümü 10.000 krnzYİ aşar ve saydan
200'ü billur.
Türkiye'nin en büyük gölleri; van Gölü (3713 km'), Tuz Gölü (1500
krn2), Beyşemr Gölü (656 kma) ve Eğirdir Gölü (468 km') dür.
Gideğeni Olan göllerden Beyşehir, Sapanca, Marmara, Çıldır, Eber,
Karamık, İznik, Ulubat, Kuş, Hazar, Tortum göllerinin sulan tatlıdır.
Gideğeni olmayan Van Gölü tuzlu-Södah, Tuz Gölü tuzlu, Aktaş ve
Burdur gölleri acı, Akşehir az tuzludur.
s/ Göllerin dağılışı, yer şekillerinin Özelliklerine göre farklılık gösterir. En
fazla göl Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunurken, Güneydoğu Anadolu'
da doğal göl yoktur.
Tuz Gölü'nden tuz, Van Gölü'nden şada elde edilir.
Tortum, Hazar ve Eğirdir göllerinden elektrik enerjisi elde edilir.
Abant, Yedigöller ve Uzungöl gibi göllerin doğal güzelliklere sahip
olması turizm açışından Önem taşır.
Kuş, Seyfe, Eymİr ve Sultansazllğl çeşitli kuş türlerini barındırdığı İçin
milli park konumunda Olup koruma altına alınmıştır.
Coğratha 1-2 Konu Anlatlmh f Soru
Yukandaki haritada numaralanmış yöre-
lerİn İklim koşullan göz önüne alın-
dlğmda, hangisinde toprak Oluşumu-
nun daha yavaş Olduğu söylenebilir?
Bill q 111 D)IV E) v
ÇÖZÜM:
Kimyasal çözünmenin az Olduğu III.
yörede toprak oluşumu daha yavaştır.
YANIT: C
Coğrafya 1-2 Konu Anıştım" / Sam Bankası
