DONGT5Lş
B. Su Döngüsü (Hidrolik Döngü)
Su molekülleri; güneş enerjisi va yer çekiminin etkisiyle litosfer, hidrosfer,
atmosfer arasında hareket eder. Bu hareket sonucunda Su döngüsü deni-
len büyük bir sistem oluşur.
Okyanuslar, gezegenimizin su çevriminde önemli rol Oynar. Yeryüzündeki
suların buharlaşması İle oluşan nem, yoğuşarak bulutlan meydana getirir.
Atmosferth hareketlerden olan yağışlar, suyun tekrar tekrar kullanıldığı bu
çevrimin önemli bir parçasını oluşturur. Bir yağmur damlacığı yılda birçok
kez buharlaşıp yeniden yağış olarak yeryüzüne döner. Böylece yaklaşık 4
milyon krn3 şu, karalar İle atmosfer arasında hareket eder.
ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ
Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem,
bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı İle kendini be"r ve yeni-
ler. Madde döngüsü ve enerji dolaşımı İle hava, şu, toprak, bitkiler ve diğer
canlılar arasında sürekli bir alış veriş olur. Bu alış veriş yewüzünün doğal
zenginliklerinin tekrar tekrar kullanılabilmesine ve yaşam sürmesine Olanak
sağlar.
A. Besin Zinciri
Dünyadaki bütün canlılar yaşamlarını sürdürebilmek İçin enerjiye ihtiyaç
Dünyada besin üretmek için gerekli olan her türlü madde (su, oksijen azot
vb.) bulunur. Fakat var olan bu rmddelerin canlılar tarafından kullanılabil-
meşi İçin Organik besinlere (karbonhidratlar, proteinler, yağlar) dönüştürül-
meşi gerekir. Bitkiler, algler ve bazı bakteriler fotosentez yoluyla inorganik
maddeleri Organik besinlere dönüştürebilen canlılardır. Bu dönüşümün
gerçekleşmesi İçin güneş enerjisine İhtiyaç duyulur.
Güneş enerjisi Glikoz
Karbon
+ Su
(Şeker) Oksüen
dioksit
Bitkiler, karbon dioksit ve Suyu kullanarak güneş enerjisi yardırruyla glikoz
ve Oksijen üretirler.
Güneşten gelen enerji, fotosentez yapan canlıların ürettikleri besinlerde de-
polartır. Besin maddeleri canlılar tarafından tüketildiğinde enerji, bu canlıla-
ra geçer, Böylece enerji, beslenme yoluyla bir canlıdan *ine aktarılmış
olur.
Bitkilerde besin Olarak depolanan enerji, bir besin zinciri biçiminde tüm
canlılara dağılır.
Coğratha 7-2 Konu Anlatımlı I Soru Bankası
EKOSİSTEM DÖNGÜM
ÖRNEK SORU:
Yukarıdaki haritada numaralanmış
yörelerin hangisinde inorganik mad.
delerin organik besinlere dönüşme hm
diğerlerine göre daha fazladır?
İklim koşullanmn elverişli olduğu Ekvatoral
kuşakta fotosentez oluşumu daha hızlıdır.
YANIT: B
ÖRNEK SORU:
Beşin zinciri düşünüldüğünde, aşağtda•
ki biyomlann hangisinde enerji akışl di•
ğerlerine göre daha fazladır?
A) Çöl B) Tundra
C) Maki
D) Bozkır E) Yağmur ormanMn
ÇÖZÜM:
Bitki hayvan türleri bakımından çeşMü•
ğln daha fazla olduğu yağmur ormanların-
da enerjinin beslenme yoluyla bir canhdan
diğer bir canlıya geçişi daha fazladır.
YANIT: E
ÖRNEK SORU:
Güneşten gelen enedi, klorofil" Mile,"
ürettikleri besinlerde
Buna göre, aşağıdaki yörelerin han-
gişlnde depolanan besinin miktarı
ğerlerine göre daha düşüktür?
Tüketicner
Bitkiler İle
Üreticiler
Güneş enerjisini
kullanılarak besin
üreten bitkiler
cil
Tüketiciler
Otçullar ile
etçiller
çüncül
Tüketiciler
Etçillerle
beslenen
etçiller
Ayrıştıcılar
ÖRNEK SORU:
Aşağıda bir biyomun enerji piramidi veril-
3. beslenme
seviyesi
2. beslenme Ren
(mantarlar, bakteriler..
Ayrıştırıcılar ölü hayvan
ve bitkileri ayrıştırarak
minerallere ve humusa
dönüştürür.
seviyesi
1. beslenme
seviyesi
Kaya yosunları
Likenler
Bu biyomun, aşağıdakilerden hangisi
Besin zincirinde enerjinin bir gruptan diğerine aktarıldığı her halka bir beş-
lenrne seviyesini oluşturur. Beşin zinciri boyunca aklardan enerjinin büyük
kısmı 0 canlının yaşam gereksinimleri İçin kullanılırken geriye kalam zin-
cifin bir sonraki halkasına aktarılır. Beşin zincirindeki bu enerji aktarımı pi-
ramit şeklinde bir model İle İfade edilir.
Otçullarla beslenenler
3. beslerune seviyesirü
014xur: aslan, leopar vb.
Bitkilerle beslenenler
2. beslenme seviyeshi
Ohlştunx•. geyik, tavşan vb.
1. besleme seviyesini
B. Enerji Akışl
CarthW tthn yaşamsal faaliyetlerini sürdürebHmek İçin enerjiye İhtiyaç dü-
W. Ekosistemde, güneşten gelerek üreticiler, otçul tüketiciler, etçil tüketi-
caer ve aynşbcllara doğru giden, her canlıda değişime uğrayan ve tek yön-
olan bir enerji akış mevcuttur. Canlılar tarafından kullanılan enerjinin bir
kısmı çevreye ISI olarak yayılır.
• Güneş, ekosistemlerin tek enerji kaynağıdır.
• Yeryüzüne gelen güneş enerjisinin büyük bir kısmı üreticiler tarafından
tutulmakta ve daha Önce de açıklandığı gibi fotosentez yolu İle kimyasal
enerjiye çevrilmektedir.
• Otçullar, bitkWden aldıkları enerjyİ bünyelerine alarak yaşamsal faali-
yetlerini sürdürmek İçin kullandır.
Et* de otçülann bünyelerinde depo ettikleri enerjiyi onları avlayarak
küldi bünyelerine alır. Bu enerjiyi yaşamsal faaliyetler İçin kullanır.
• Ekosistemlerin çoğunda enerjinin önemli kısmı aynşüalar tarafından
kullanılır. Örneğin, bir otlakta bulunan bitkilerdeki enerjinin sadece %
1Tu otlayan hawanlar tarafından, geri kalan kısmı ayrıştırıcılar tarafın-
dan alınır.
olduğu söylenebilir?
A) Tundra
C) Savan
B) Bozkır
D) Maki
E) Muson ormanı
ÇÖZÜM:
Enerji piramidi tundra b/yomuna aittir.
YANIT: A
ÖRNEK SORU:
Aşağıdaki İklim tiplerinden hangisinde
1. beslenme Seviyesini oluşturan canlı
çeşitliliği daha fazladır?
A) Çöl
C) Tundra
B) Savan
D) Bozkır
A) Kongo Havzay
C) Sibirya
B) Hint Yanmadası
D) Batı Avustra5a
E) Amazon Havzası
ÇÖZÜM:
Bafr Avusturalya'da çöl İklimi etkiü olduğu
için iklim koşullan fotosenteze elveriş" de-
YANIT: D
E) Yağmur ormanları
çözüM:
1. beslenme seviyesi, yani üreticiler (bitki-
ler) yağmur ormanlarında daha yoğun ve
daha çeşitlidir.
YANIT: E
Coğrafya 1-2 Konu Arktım” I Soru Bankası
