ATATÜRK İLKELERİ VE ATATÜRKÇÜLÜK
TARİ
DERS
0
Planlı Sanayileşme; Devletçilik modelinin ana öğesi ve hedefi 'Devlet öncülüğünde planlı sanayileşme' idi. Tarı-
ma dayalı geri kalmış bir ülkede Atatürk'ün başlattığı 'planlı sanayileşme' uygulaması 1930' lu yılların dünyasında
öncü ve örnek bir model di. 17 Nisan 1934'te yürürlüğe giren "Birinci Sanayi Planı" 1934-1938 yıllarını kapsa-
yacak biçimde hazırlanmış bir sektör planıydı. Birinci Sanayi Planı'nın uygulaması devam ederken İkinci Plan'ın
hazırlıklarını görüşmek üzere 20-24 Ocak 1936'da İktisat Vekili Celal Bayar'ın başkanlığında Sanayi Kongresi
toplandı. Belirlenen ilke ve öneriler çerçevesinde İkinci Plan hazırlandı. Bu plan birinciye göre tesis sayısı ve
kapsadığı alan yönünden daha geniş tutulmuştu.
Ekonomide Yaşanan Gelişmeler
1. İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923)
Mustafa Kemal işgalci Yunan kuvvetlerinin denize dökülmesinden beş ay sonra, ekonomi alanında yapılması
gerekenlere saptamak için 17 Şubat 1923'de İzmir'de bir iktisat kongresi topladı. Kâzım Karabekir'in başkanlığı-
nı yapüğl kongreye ziraat, ticaret, sanayi ve İşçi gruplarını temsil eden 1135 delege katıldı. Kongre sonuçları İki
belge oluşturdu: Misak-ı İktisadi ile çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi gruplarına ilişkin esaslar.
Misak-' iktisadi Kararlan
Ham maddesi yurt içinden sağlanan sanayilere öncelik verilmelidir.
Yatırımcıları kredi ile desteklemek için bankalar kurulmalıdır.
Sanayinin teşviki için bir yasa çıkarılmalıdır,
Özel girişimciler desteklenmelidir.
Küçük imalattan büyük işletmelere geçilmelidir.
Özel girişimcilerce gerçekleşirilemeyen yatırımlar devletçe ele alınmalıdır.
Teknik eğitim geliştirilmelidir.
Yabancılar elindeki önemli kuruluşlar millîleştirilmelidir.
Günlük tüketim maddelerinin üretimine öncelik verilmelidir.
Gümrük tarifeleri millî sanayin kalkınma İhtiyaçlarına göre düzenlenmelidir.
Yabancı tekelleşmelere ve imtiyazlara son verilmelidir.
Demir yollarının yapımı bir programla yürütülmelidir.
Yerli malları karada ve denizde ucuz tarife ile taşınmalıdır.
İşçilerin durumu düzeltilmelidir.
Aşar vergisi kaldırılmalıdır.
Kongreye Katılan Kesimin İstekleri:
Çiftçi grubu rejinin kaldırılmasını, tütün ekim ve ticaretinin serbest bırakılmasını, köylülere tarım metotları-
nın öğretilmesini, zirai kredilerin düzene konulmasını;
Sanayiciler ise korumacı gümrük vergileri konulmasını, sanayicilere kredi açılmasını, ulaştırmanın kolaylaştı-
rılmasını istemekteydiler.
Ticaret grubu, ticaret alanında bir banka kurulmasını, borsaların millîleştirilmesini tekelcilikle savaşılmasını,
ipotek karşılığı kredi verilmesini haberleşme ve ulaşımın kolaylaştırılmasını kararlaştırmıştı.
İşçi temsilcileri İse milletvekili ve belediye seçimlerinde mesleki temsil esaslarının uygulamasını, mesai şa-
atlerinin sekiz saate indirilmesini ücretlerin para olarak gününde ödenmesini, hayat ve kaza sigortası yaptı-
rılmasını önermişlerdi.
www.dİzgİkitapcom
YALÇIN
