ATATÜRK İLKELERİ VE ATATÜRKÇULUK
ARİ
DERS
0
6.
7.
8.
9.
geliştirilmesi, genel sağlık ve toplumsal yardımlaşmanın sağlanması, orman, madencilik ve hayvancılığın gelişti-
rilmesi
Zorunlu askerlik süresinin kısaltılması, okuryazarlığa göre daha azaltılması. Orduda görevli kişilerin güvenlikleri-
nin sağlanması
Yedek subaylara, malul gazilere, emeklilere, dul ve yetimlere yardım yapılması.
Bürokrasinin düzeltilmesi, aydınlardan kamu görevlerinde yararlanılması.
Bayındırlık işleri için ortaklıklar kurulmasının sağlanması, kişisel girişimlerin kollanması.
Mustafa Kemal Paşa, Halk Fırkasının ilk başkanlığına seçilmiştir. 9 Eylül 1923'te Halk Fırkası resmen kurulma-
makla birlikte işlerlik kazanmıştı.
Partinin resmen kuruluşu ise 20 Kasım 1923'te İçişleri Bakanlığına yapılan müracaatla olmuştu. Yine bu tarihte
Müdafaa-i hukuk cemiyetlerine gönderilen bir genelge ile Anadolu ve Rumeli Müdafaa- i Hukuk Cemiyetinin
partiye dönüştüğünü ve bütün cemiyetlerin partiye bağlandığı belirtilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk siyasi partisi olma özelliğine sahip olan Halk Fırkası, Atatürk'ün Nutuk'ta belirttiği
gibi; partinin adına daha sonra "cumhuriyet" kelimesi eklenmiş ve "Cumhuriyet Halk Partisi" adı verilmiştir.
Sivas Kongresi CHP'nin ilk olağan kongresi kabul edilir. 1927'de ikinci olağan kongrede Atatürk tarafından NU
TUK okunmuştur. 1931'deki olağan kongrede Atatürk İlkelerinin tamamı CHP'nin parti programına girmiştir,
CHP 1923 yılında 1950 yılına kadar ülkeyi tek başına yönetmiştir.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924)
Partinin kurucuları; Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Rauf Orbay, Adnan Adıvar.
Başkanlığına Kâzım Karabekir Paşa,
Başkan yardımcılıklarına Dr. Adnan (Adıvar) ve Hüseyin Rauf Bey'ler,
Genel Sekreterliğine Ali Fuat Paşa getirilmişti.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasına katılan milletvekili sayısı 29'dur.
Parti ilk şubesini Urfa'da açmış, bunu Sivas, İstanbul, İzmir, Ordu ve Trabzon izlemiştir.
Cumhuriyet Dönemi'nin bu ilk muhalefet partisini kuran kadroların tamamı Birinci Meclis Dönemi'nde Musta-
fa Kemal Paşa'nın yakın çalışma arkadaşlarıydı ve hemen hemen tamamı, o dönemde l. Grup içerisinde etkin rol
oynamışlardı. Çoğu yükseköğretim görmüş olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının mensupları aynı zamanda
devlet memuriyetinden gelmişlerdi. Parti programının 6. maddesi her ne kadar "Parti eflçâr ve itikad-ı dinîyyeye
hürmetkârdır." demekte ise de birçoklarının dediği gibi ne dinî bir parö denemesi ne de gerici muhafazakâr bir
partidir.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasımn beyannamesi ve programı incelendiğinde, siyasal ve ekonomik alanda libe-
ral demokrasiyi savunduğu görülecektir.
Partinin kuruluşundan kısa bir süre sonra Halk Fırkasının meclis grup toplantısında İsmet Paşa Hükûmetinin
ülkede sıkıyönetim ilan edilmesi konusundaki isteğinin reddedilmesi üzerine, İsmet İnönü hükûmetten ayrılır
ve yerine Fethi (Okyar) Bey'in başkanlığında yeni bir hükûmet kurulur. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası millet-
vekilleri Fethi Bey Hükûmetine güven oyu verirler ve aynı zamanda da ülke çapındaki teşkilatlanmalarım hızlı
bir şekilde sürdürürler.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurulmasıyla başlayan gelişmeler, doğuda Şeyh Sait'in önderliğinde bir
isyanın patlak vermesiyle yeni bir boyut kazanır.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kökenlerini, Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanından sonra Halk Fırkası içinde
doğan görüş ayrılıklarına kadar götürmek mümkündür. Cumhuriyet'in bir grup önde gelen partilinin Ankara'da
bulunmadığı bir sırada ilan edilmesi bazı tepkilere yol açmıştı. Rauf Bey'in liderliğinde bu grup, Cumhuriyet'in
ilanını, Atatürk'ün gittikçe artan iktidarının daha da güçlenmesine yönelik bir hareket olarak görmüşlerdi.
wwwdİzgİkİtapcom
331
SOL YALÇIN
