Atatürk Dönemi iç Politika Gelişmeleri
II. TBMMİhin A ilması 192311927)
• Lozan Görüşmeleri sürecinde 1 Nisan 1923'te seçimlerin ye.
nilenmesi kararı alınmıştır. Gazi Mustafa Kemal meclisin inkıs
lapçı kişilerden oluşması için, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i
Hukuk Cemiyeti adına bir program yayımlamıştır. Bu ilkeleri be-
nimseyenler aday gösterilmiş ve yapılan seçimler sonrasında II
TBMM 11 Ağustos 1923 tarihinde açılmıştır.
• II.MecIis'in ilk faaliyetlerinden biri 23 Ağustos 1923'te Lozan
Barış Antlaşması'nı onaylaması olmuştur. 13 Ekim 1923'te ana-
yasaya konan ek bir madde İle Ankara başkent olmuştur. 29
Ekim 1923'te Cumhuriyet İlan edilmiştir. 3 Mart 1924"te hali-
felİğİ kaldıran II.TBMM bunlar gibi birçok İnkılap hareketini ger-
çekleştirmiş, 1 Ekim 192Tye kadar çalışmıştır.
Cumhuriyet Halk Fırkası (Partisi) (9 Eylül 1923)
Mustafa Kemal Paşa liderliğini yaptığı Müdafaa-i Hukuk Gru-
bunu "Halk Fırkası" adıyla siyasi partiye dönüştürmüştür. (9 Ey-
lül 1923) Mustafa Kemal yeni kurulacak partinin İlkelerini Nu-
tuk'ta şöyle açıklamıştır:
"Hâkimiyet milletindir, Türkiye Büyük Millet Meclisinin dişm-
da hiçbir mokam, millî mukadderata hâkim olamaz. Bütün
kanunların düzenlenmesinde, her türlü teşkilatta, yönetimin
bütün ayrıntılarında, genel eğitimde, ekonomi konularında,
millî hâkimiyet esasları çerçevesinde hareket edilecektir."
kararlarıthâğÖre
genel başkanı Mustafa Kemal; genel sekreteri ise Recep
ker'dir.
Çift dereceli seçim sistemini savunmuştur. Ekonomide devletçiliŞ
ği savunmuştur.
Partinin 15 Ekim 1927'de toplanan ikinci kurultayında Müstafi
Kemal Paşa, altı gün süren tarihî "Büyük Nutuk"u (Söylev) o
1931 yılında Cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik,
iklik, inkılapçılık ilkeleri parti kurultayında ana ilkeler olarak ka
edilmiştir. 1937'de yapılan değişiklikle anayasaya konularak Tü
Devleti'nin temel ilkeleri olarak benimsenmiştir.
Partinin ilk olağanüstü kurultayı, Atatürk'ün ölümü sonrası 26
Arahk 1938'de Başbakan Celal Bayar'ın başkanlığında toplanmış/
bu kurultayda Atatürk
hurbaşkanı İsmet İnönü de
_ "partinin değişmez genel başkam"
seçilmiştir.
Cumhuriyet Halk Partisi 1946'ya kadar tek parti olarak ülkeyi
netmiş, 195Uye kadar da iktidarda kalmıştır.
Cumhuriyet tarihinin kesintisiz en uzun süre iktidarda kalan parti;
Nasturi Ayaklanması (1924)
7 Ağustos-26 Eylül 1924 tarihleri arasında İngilizlerin kışkırtmasıyla
Hakkâri böğesindeki Nasturiler ayaklanmşür.
Terakkiperver Cumhuri et Fırkası (17 Kasım 1924)
• Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisidir. Partinin ku-
rulmasıyla Cumhuriyet tarihinde ilk kez çok partili siyasi ha-
yat başlamıştır.
• Partinin genel başkanlığını Kâzım Karabekir Paşa, genel sek-
reterliğine ise Ali Fuat Paşa seçilmiştir. Partinin ilk şubesi Ur-
fa'da açılmıştır.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının Kurucuları
Ali Fuat
Kâzım
Adnan
Rauf Orbay Refet Bele Adıvar
Karabekir Cebesoy
141
he
rakkiperver Cumhuriyet Fırkası açıldıktan hemen sonra 19 Aral
1924'te askerlikle ilgili görevleri devam edenlerin milletvekili ola-
mayacağına dair kanun çıkanlmıştır. Bu kanundan sonra Fevzi Paşa,
Cevat Paşa ordunun başına dönmüş; Kâzım Karabekir, Ali Fuat
Paşa, Refet Bele askerlik görevini bırakıp mecliste kalmışlardır.
Liberal ve demokrat bir parti olarak kurulan Terakkiperver
Cumhuriyet Fırkasımn savunduğu temel ilkeler şöyledir:
Parti dinî düşünce ve inançlara saygılıdır.
Cumhurbaşkanı olan kişinin milletvekilliği kaldırılmalıdır.
-E
1924'te "Cumhuriyet Halk
Fırkası" adını almıştır.
1935'te "Cumhuriyet Halk
Partisi” adını almıştır.
Cumhuriyet Halk Fırkası Hakkında
İlk kurultayı Sivas Kongresi'dir. Çünkü bu kongrede Anado-
lu Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuş, bu cemiyet
_2@aha Halk Fyrkasına dönüştürülmüştür.
Serbest ekonomi politikası izlenmelidir. (Liberal ekonomik model)
"Yerinden yönetim ilkesi" uygulanmalıdır.
Hükûmete ait çiftliklerle araziler topraksız köylülere verilmelidir.
İnkılaplar zamana yayılarak yapılmalıdır.
Şeyh Sait Ayaklanması (13 Şubat 1925)
• Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde dinî et-
kinliği olan Şeyh Sait öncülüğünde Piran bölgesinde başla-
tılan isyandır. Daha sonra Elâzığ, Bitlis ve Muş'a kadar yayıl-
mıştır.
• Cumhuriyet rejimini yıkmaya yönelik çıkan ilk isyandır.
• Şeyh Sait İsyanı'nın çıkmasında Musul Meselesi'ni kendi le-
hine çözmek isteyen İngiltere'nin yürüttüğü casusluk faa-
liyetleri de etkili olmuştur. İngiltere halifeliğin kaldırıldığını
yanın çıkmasında etkili olmuştur.
e h Sait Is amının Sonu ları
İsyanı bastıramayınca Fethi Bey Hükûmeti istifa etmiştir. Ye-
rine yeni hükûmeti İsmet Paşa kurmuştur.
Bölgede sıkıyönetim ilan edilmiştir.
Bölgenin huzur ve güvenliğini sağlamak için Takrir-i Sükûn
Yasası çıkarılmıştır. (4 Mart 1925)
Biri Ankara'da biri de isyan bölgesinde (Diyarbakır) olmak
üzere iki İstiklal Mahkemesi kurulmuştur.
Üyelerinin ayaklanmayla ilgisi olduğu iddiasıyla Terakkiper-
ver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır. (5 Haziran 1925)
1926'da İngiltere ile imzalanan Ankara Antlaşması ile Musul
İngiltere mandasındaki Irak'a bırakılmıştır.
instagram.com/copysinav
