Atatürk Dönemi Dış Politikası (1923-1932 Arası)
Türk Dış Politikasının Dayandı- I Temel İlkeler
Akılcılık
Tam Bağımsızlık
Gerçekçilik
Millî Menfaatleri
Mütekabiliyet
Barış
Esas Alma
Türk ve Dünya Kamuoyunu Dikkate Alma
Mütekabiliyet Nedir?
uletlerarası ilişkilerde maruz bırakılan davranışa aynı şekilde kar-
lık vermedir. Türkiye kendisine dostça yaklaşan ülkelerle iyi ilişkiler
liştirrniş ancak düşmanca tavır sergileyen ülkelere de gerekli kar-
lığı vermekten çekinmemiştir.
"Şüphesiz, hukukumuza, şeref ve değerimize saygı gösterildik-
karşılıklı saygıda asla kusur etmeyeceğiz."
Mustafa Kemal Atatürk
meye çalışılmıştır.
1. Musul Meselesi
Musul, 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaş-
maşı'nın hemen ardından İngiltere tarafından işgal edilmiştir.
Türk heyeti Lozan Görüşmelerinde Misakımillî sınırları içinde
yer alan Musul'un Türkiye'ye geri verilmesini istemiş, gerekir-
se Musul'da halk oylaması yapılmasını önermiştir. Ancak bu
Öneri İngilizler tarafından reddedilmiştir.
Lozan Antlaşması'nda Musul Kararı
• Musul Sorunu, Türkiye ile İngiltere karasında, 9 ay içinde ya-
pılacak ikili görüşmelerle karara bağlanacak.
• Taraflar ortak bir karara varamazlarsa Milletler Cemiyeti'nin
vereceği karar geçerli olacak.
Haliç Konferansı (1924)
• Musul Meselesinin ve Türkiye-lrak sınırının belirlenmesi için
19 Aralık 1924 tarihinde Türkiye ile İngiltere arasında Haliç
Konferansı toplanmıştır.
• Bu konferansta Türkiye'yi Meclis Başkanı Ali Fethi Okyar,
İngiltere'yi ise Sir Percy Cox temsil etmiştir.
• Bu konferansta İngiltere Türkiye'den Hakkâri'ye kadar uza-
nan toprakları talep etmiştir.
lavan görüşmelerden bir sonuç çıkmayınca mesele İngilizler
tarafindan Milletler Cemiyeti'ne taşınmıştır. İngiltere'nin etkin
olduğu Milletler Cemiyeti'nden Musul'un İngiliz mandası altın-
daki Irak'a verilmesini kararlaştırmıştır.
• Türkiye bu durumu kabul etmek istemese de İngiliz desteği ile
çıkan Şeyh Sait Ayaklanması Türkiye'yi zor durumda bırakmış,
Türkiye ile İngiltere arasında Musul sorununun çözümüne yö-
nelik Ankara Antlaşması imzalanmıştır (5 Haziran 1926).
1
2
3
Ankara Antlaşması (5 Haziran 1926)
I Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakılacak.
Musul petrol gelirlerinin %1Uu, yirmi beş yıl boyunca Türkiyeye
Türkiye isterse 500 bin İngiliz lirası karşılığında, petrol geliri hak-
kından vazgeçebilecek.
2. Yabancı Okullar
Lozan Antlaşması'nda Yabancı Okullar
şartıyla faaliyetlerine devam edebileceklerdir.
1924 yılında bir Fransız gazetecinin yabancı okullarla ilgili sorusuna
"Türkiye'de bizim okullarımızın bile sahip olmadıkları ayrıcalıkla-
ra yabana okullarm sahip olmaları kabul edilemez. Kurumlarınız,
kanun ve kurallara uydukça yaşayabilir." cevabını veren Atatürk
yabancı okullarla ilgili takip edilecek yolu göstermiştir.
• Türkiye'nin Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile yabancı okulların ayrıcalık-
lanna son vermesi başını Fransa'nın çektiği bazı Avrupalı devletle-
rin tepkisini çekmiş, ancak Türkiye Lozan sonrası tekrar gündeme
getirilen bu konuyla ilgili bu ülkelerin taleplerini reddetmiştir.
3. Patrikhane
Lozan Antlaşması'nda Patrikhane
Lozan'da patrikhanenin ekümenik (Ortodoksların evrensel li-
dediği) iddiası reddedilmiş, patrikhane Türkiye'nin bir dinî ku-
rumu kabul edilmiştir.
Yunanların patrik seçimine müdahale etmesi bu sorunun ye-
niden gündeme gelmesine yol açmıştır. Bunun üzerine Türkiye
Yunanlar ile iş birliği içinde olan Patrik VI. Konstantinos Araboğlu'nu
sınır dışı etmiştir. Yerine Vasilios Yeorgiadis seçilmiştir. Türkiye
Cumhuriyeti patrikliğe hiçbir zaman siyasi bir yetki vermemiştir.
167
4. Bozkurt Lotus Ola ı
Fransız "Lotus" adlı ticaret gemisi ile Türk "Bozkurt” adlı nakliye
gemisinin 2 Ağustos 1926'da çarpışması ile yaşanan olaydır. Midilli
açıklarında yaşanan bu çarpışmada Türk gemisi Bozkurt batmış, 8
mürettebat hayatını kaybetmiştir. İstanbul'da iki geminin kaptanla-
n tutuklanınca Fransa bu konuda Türk mahkemelerinin yetkisiz ol-
duğunu ileri sürerek sorunu Uluslararası Adalet Divanına taşmıştır.
Ancak burada Adalet Divanı Türkiye'yi haklı bulmuştur. Türkiye'yi
temsil etmiştir.
bu davada
5. Dış Borçlar Sorunu
Lozan Antlaşması'nda Osmanlı Borçları
Osmanh borçlan; Türkiye ile Osmanlı Devleti'nden Trablusgarp
Savaşı ve sonrasında toprak alan on dört devlet arasında, ortalama
gelir oranlarına göre bölüşülecek ve yirmi yıl içinde ödenecektin
Buna göre Osmanlı borçlarından payına borç düşen devletlerin
ITürkiye Hicaz Arnavutluk İtalya Yunanistan Bulgaristarİ
Irak
6. Nüfus Mübadelesi
Nüfus Mübadelesinin Çözüm Süreci
Lozan Görüşmeleri'nde Anadolu'daki Rumlar ile Yunanistan'da-
ki Türklerin karşılıklı olarak yer değiştirmesi kararlaştırılmış; İstan-
bul'daki Rumlar ile Batı Trakya'daki Türkler, bu mübadelenin dışın-
da tutulmuştur.
Yunanistan sözleşmenin uygulanma sürecinde Türkiye'de daha
fazla Rum bırakmak için çalışmış, Türkiye bu duruma karşı çıkmıştır.
Mesele Milletler Cemiyeti'ne taşınmış, Lahey Adalet Divanında
Yunanistan Batı Trakya'daki Türklerin mallarına el koyunca,
Türkiye de İstanbul'daki Rumların mallarına el koymuştur.
10 Haziran 1930da Ankara'da imzalanan antlaşma ile İstan-
bul'da yaşayan Rumlar ve Batı Trakya'daki Türkler mübadele
dışı tutularak sorun çözümlenmiştir.
Nüfus Mübadelesi sorununun çözümünden sonra Yunan
Başbakanı Venizelos Türkiye'yi ziyaret etmiş; daha sonraki
süreçte de Atatürk'ü Nobel Barış ödülüne aday olarak göster-
• miştir. 1930'da başlayan Türk-Yunan Dostluk ilişkileri 1934'te
Balkan Antantı'nın imzalanmasında etkili olmuştur.
instagram.com/copysinav
