ARiH„
XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - EN UZUN YÜZYIL
DERS
OT
Gayrimüslimlere küçük düşürücü deyimler kullanılmayacaktır.
Gayrimüslimler devlet memuru olabilecektir.
Vergiler herkesin gelirine göre toplanacak, cizye vergisi ile iltizam usulü kaldırılacaktır.
Gayrimüslimler belediye ve il meclislerine üye olabileceklerdir.
Gayrimüslimler nakdî bedel ödeyerek askerlikten muaf olabilecektir.
Yabancılar Osmanlı topraklan üzerinde mülk edinebileceklerdir.
Tarım ve ticaret işleri düzenlenecek herkes şirket ve banka gibi ticari nitelikli kurumlar açabilecektir,
Gayrimüslimler kendi okul ve hastanelerini açabilecektir.
Islahat Fermanı ile Osmanlı Devleti'ndeki gayrimüslimlerin Müslümanlarla eşit haklara sahip vatandaşlar ol-
malan sağlanıyordu. Gayrimüslimlere çeşitli devlet kademelerinde görev alma hakkı tanındı. Yine Osmanlıcılık
düşüncesi doğrultusunda gayrimüslimlerin devlete olan bağlılıkları artırılmaya çalışıldı. Müslüman halk Islahat
Fermanı ile gayrimüslimlere daha fazla hak tanınmasından rahatsızlık duydu.
Cidde Olayları (1858) Islahat Fermanı'nın ilan edilmesine karşı Müslümanlar tarafindan gösterilen ilk büyük tep-
ki Cidde'de meydana geldi. Islahat Fermanı'nın gayrimüslimleri kendileriyle eşit hâle getirmesinin Müslüman
halk tarafindan hoş karşılanmaması, Cidde'den sonra Suriye ve Lübnan'da da (1860-1861) büyük karışıklıkların
meydana gelmesine neden olmuştur.
TANZİMAT DÖNEMİ DİĞER ISLAHAT GİRİŞİMLERİ
a. Abdülmecit Dönemi
Ceza ve ticaret kanunları çıkarıldı.
Millî arazilerden tasarruf edilmesi için "Arazi Kanunnamesi" çıkarıldı.
Adli ve mali işler ile ilgili "Meclis-İ Ali Tanzimat" adlı yüksek düzenleme meclisi kuruldu.
Ticareti Koruma ve Asliye Karma Mahkemesi kuruldu.
Jandarma teşkilat oluşturulmuştur.
Askerlik beş yıl ile sınırlandı ve vatan hizmeti hâline getirildi. Askerlik yasası çıkarılarak (6 Eylül 1843) kura yön-
temi benimsendi.
Taşrada il genel meclisleri kuruldu.
Devletten maaş alan muhassıllar taşrada vergi toplamakla görevlendirilmiştir.
Tercüman-' Ahval, Ceride-i Havadis gibi birçok gazete çıkarıldı.
Osmanlı'da eğitim hizmetlerinin düzenli yürütülmesi için 1857'de Meclis-i Maarif-i Umumiye Nezareti (Millî
Eğitim Bakanlığı) kuruldu.
Kız rüştiyeleri açıldı. (Çevri Kalfa İnas Mektepleri), İlk idâdiler açıldı., İdari alanda memur yetiştirmek amacıyla
Mekteb-i Mülkiye açıldı. Yükseköğrenim kitaplarının hazırlanması amacıyla Encümen-i Daniş kuruldu. Darül-
muallimin (erkek öğretmen okulu) açıldı.
Ziraat Mektebi (1847), Orman Mektebi (1859), Telgraf Mektebi (1860) ve Mekteb-i Tıbbiyye'ye bağlı olarak Ebe
Mektebi (1842) gibi daha pek çok okulun yam sıra, 1850'de yerli ve yabancı pek çok ilim adamının üye olduğu
ilk ilim akademisi sayılan Encümen-i Dâniş tesis edildi.
İlk kez İzmir-Aydm arasına demir yolu hattı kuruldu.
Şirket-i Hayriye (Deniz Yolu İşletmesi) açıldı.
Tanzimat Fermanı ile müsadere sistemine kesin olarak son verildi.
Islahat Fermanı ile ilözam sistemi ortadan kaldırıldı.
232
Sb. YALÇIN
www.dizgikitap.com
