ARiH
DERS
OTU
OSMANLI İMPARATORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
Tarhuncu Ahmet Paşa, koyduğu vergilerin sebep olduğu hoşnutsuzluklara, IV. Mehmet yerine kardeşi Süleyman'ı
getirmek suretiyle tahtta değişiklik yapmak istediği yönünde saray çevresindeki hasımlarının çıkardığı söylen-
tiler de eklenince 21 Mart 1653'te öldürüldü ve yerine, aralarında anlaşmazlık olduğu bilinen Kaptanıderya
Derviş Mehmet Paşa getirildi.
Vak'a-i Vakvakiyye ve Diğer Karışıklıklar
Murad Paşa kapıkullarını memnun etmek için sipahilerin "veledeş" denilen oğullarını tanıyıp paralarını verdiği
gibi, çok önceden defterden çıkarılmış kişileri de tekrar deftere kaydettirdi. Tarhuncu Ahmed Paşa'nın hayatı
pahasına sayılarını azalttığı sipahi ve yeniçerilerin sayılarını neredeyse iki katına çıkarttı (sipahiler 25.590'dan
50.000'in üzerine, yeniçeriler 55.000'den 80.000'in üzerine). Hazine işlerini de sıkıntıya sokan paşa, bu durum-
dan kurtulmak için hacca gitmek üzere padişahtan izin alıp mührü iade etti (19 Ağustos 1656),
Bu ayaklanmanın sebebi sikkenin tağşiş edilmiş olması ve askerin bir kısmının ayarı bozuk akçe ile maaş alması
bir kısmının ise hiç maaş alamamasıydı. Züyûf akçe ile alışveriş yapmak isteyen askerin parasını esnaf almayınca
gerginlik çıktı ve bu da giderek ayaklanmaya dönüştü. Atmeydam'nda toplanan isyancılar, ısrarla IV. Mehmet'i
ayak divânına davet ettiler. Sonunda ayak divâmna çıkan hükümdardan durumdan sorumlu gördükleri saray
ağalan dahil 30 kişinin idamını talep ettiler. Osmanlı tarihlerinde bu olaya Vak'a-i Vakvakiyye veya Çınar Vak'ası
denir.
Kadızadeliler Hareketi
XVII. Yüzyılda IV. Murat Döneminde başlayıp IV. Mehmet Devri'nin ortalarına kadar sürmüştür.
Bu hareket, Osmanlı'nın eski gücüne yeniden ulaşmasını sağlamak isteyen Kadızade Mehmet Efendi isimli bir
zatın önderliğinde, İslam dininin yüklerinden kurtulup en saf hâline dönmesi gerektiğini savunan bir anlayış-
tır. M Murat Dönemindeki yasaklara büyük destek vermişlerdir. Bu hareketin ilk safraları camilerde ve padişah
meclislerinde ortaya çıkmıştır.
Kadızadeliler sorunu bir şeriat-tarikat anlaşmazlığını ortaya çıkarmıştır. Kadızadeliler Hareketi, dönemin padi-
şahları IV. Murat ve IV. Mehmet üzerinde bir hayli etkili olmuştur. Kadızadeliler Hareketinde Kadızade Mehmet
Efendi, Üstüvani Mehmet Efendi öncü isimlerdir. Kadızadeliler Hareketi sonucunda çok sayıda tekke kapanl-
mış, dervişler öldürülmüş, halk üzerinde sert baskılar kurulmuştur.
Köprülü Mehmed Paşa, Kadızâdeliler'in mallarına el koyup, hareketin liderlerini tutuklatarak Kıbrıs'a sürdü,
Yıllarca İstanbul'da istediklerini yaptıran, devlet işlerine müdahale eden Kadızadeliler bir günde bitirilmişti.
Rum Patriğinin İdamı
Osmanlı İmparatorluğumun geçirdiği sarsıntıyı firsat bilen Rum Patriği III. Partenios, isyan eden Eflak Voyvoda-
sl Konstantin ile temasa geçmişti. Eflak voyvodasına mektup yazıp, Osmanlı İmparatorluğu aleyhine bir ta-
kım tertipler içerisine girmişti. Patriğin voyvodaya gönderdiği, ancak Osmanlı yönetimi tarafından ele geçirilen
mektupta şu ifadeler yer alıyordu: "İslam devrinin müddetinin tamamlanmasına az kalmıştır. Hristiyanlık tekrar
âlemi tutacaktır. Ona göre tedarikte olasınız. Pek yakında bütün vilayetler Hristiyanlar' ın eline girip, haç ve çana
mensup olanlar İslâm memleketlerine sahip olacaklardır".
Fatih'ten itibaren patriklervazifeyeseçilmelerinden itibaren padişah tarafindan kabul edilirken, III. Partenios'un
idamından sonra bu imtiyazları kaldırılıp, veziriazamlar tarafindan kabul edilmeye başlandılar.
Çanakkale Savaşları
Köprülü Mehmet Paşa, masrafları kısıp, hâzineye girmesi gereken paraları emniyet altına alarak bütçeyi denk-
leştirdi. Kendi durumunu emniyet altına aldıktan sonra Çanakkale Boğazındaki Venedik ablukasını kaldırmak
için harekete geçti.
SOL YALÇIN
www.dizgikitap.com
134
