ARİH
DERS
OTU
Fetret Devri (1092 — 1118)
İLK MÜSLÜMAN TURK DEVLETLERİ
Büyük Selçuklu Devleti, Melikşah'ın ölümüyle birlikte taht kavgaları ve karışıklık yaşamaya başlamıştır. Fetret
Dönemi adı verilen bu dönem, 1092 ile 1118 yıllarını kapsamaktadır.
ö Bu dönemde ülke yönetimi Mahmut, Berkyaruk, Mehmet Taparveşencer arasındaki taht kavgalarıyla bunalımlı
geçmiştir. Bu taht kavgaları, Büyük Selçuklu Devleti'nin eski gücünü kaybetmesine ve parçalanmasına neden
olmuştur. Böyle bir dönemde başlayan Haçlı Seferleri, İslam dünyasının daha büyük kayıplara uğramasına yol
açmıştır.
Melikşah'ın ölümü üzerine oğullarından Berkyaruk'un idaresi ile başlayan Fetret Devri, Sultan Sencer'in tahta
çıkması ile sona ermiştir.
Berkyaruk Dönemi'nde (1093-1105) ilk defa Haçlı Seferleri başlamıştır.
ö Muhammet Tapar Dönemi'nde (1105-1118) Türkiye Selçuklu Sultanı l. Kılıçarslan ile Musul toprakları için savaş
yapılır, bu savaşta Habur Nehri'nde boğulan I. Kılıçarslan hayatını kaybeder, Bâtınilerle ve Haçlılarla savaşlar
yapılır. Büyük Selçuklu Devleti'ne eski itibarını ve kudretini kazandıran Muhammed Tapar "es-şultânü'l-a'zam
Ebû Şücâ' Gıyâsü'd-dünyâ ve'd-dîn Kasîmu emîri'l-müminîn" lakabıyla anılır ve kaynaklarda "Selçukluların güçlü
adamı ve kusursuz insanı" olarak tanıtılır. Onun Bâtıniler ve Haçlılarla yaptığı mücadele İslam dünyasında tak-
dirle karşılanmış, meşhur İslam âlimi Ebü'I-Berekât el-Bağdâdî astronomiyle ilgili bir kitabını ona ithaf etmiştir.
Sultan Sencer Dönemi ve Devletin Yıkılışı (1118-1157)
Sencer, Melikşah'ın oğullarındandır daha önce Horasan valiliği yaparak devlet işlerinde tecrübe kazanmıştır.
Gaznelilerle savaşmış, Karahanllları kendisine bağlamıştır.
Büyük Selçuklu Devleti'nin merkezini Merv'e taşır.
Meşhur İslam âlimi Gazalî, "Nasihatü'l-Mülûk" adlı kitabını, devlet işlerinde yol göstermek üzere onun için
kaleme almıştı.
1141 yılında Karahitaylar ile yaptığı Katvan Meydan Savaşı'nı kaybetmiştir.
Bu savaştan sonra,
Seyhun Nehri'ne kadar olan topraklar Karahitaylann eline geçmiştir.
Büyük Selçuklu Devleti tarihinde yeni bir devir başlamış ve Selçuklu ülkesi, Müslüman olmayan Türk ve Mo-
ğol birliklerinin isölasına uğramıştır.
Sultan Sencer'in bu yenilgisinden faydalanmak isteyen Gur Hükümdarı Alaeddin Hüseyin yıllık vergiyi verme-
mek, sultanlık peşinde koşmak gibi davranışlarla Sencer'e olan bağlılığından kurtulmaya çalışmaktaydı. Gurlular
üzerine sefere çıkan Sultan Sencer, 1152'de Gurluları yenerek itibarını yeniden arürmışür.
Oğuz Isyam 1153
Gur galibiyetinden sonra ulaşılan toparlanma umudu fazla uzun sürmedi. Vergi tahsili sırasında yapılan haksız-
lıklar yüzünden, kendi soyundan olan Oğuzlarla bazı emirler arasındaki ayrılıklar gittikçe büyüdü. Sultan Sen-
cer, bir kısım emirlerin ısrarı ile göçebe Oğuzların üzerine yürümek zorunda kaldı. 1153 yılı Mart ayında Belh
civarında, Oğuzlarla yapılan savaşı Selçuklular kaybettiler. Bu ağır yenilginin sonunda Sultan Sencer esir düştü.
1157 yılında Sencer'in ölümü üzerine devlet yıkıldı. Sultan Sencer, Büyük Selçukluların son büyük sultanı olup,
devletin ikinci kurucusu olarak tanınmıştır.
Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılma nedenleri şunlardır:
Ülkenin hanedan üyeleri arasında paylaştırılması ve yaşanan taht kavgaları
ö Atabeylerin, merkezî otoritenin zayıflamasıyla bağımsızlıklarını ilan etmeleri
ö Haçlı Seferlerinin meydana getirdiği rahatsızlıklar,
www.dizgikitap.com
