ARiH
DERS
OT
XIX. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - EN UZUN YÜZYIL
b. Şark Meselesi (Doğu Sorunu)
ö İlk kez Viyana Kongresi'nde (1815) ifade edilen Şark Meselesi deyimi ile Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti
ile olan ilişkileri anlatılmak istenmiştir. Türklerin Anadolu'ya yerleşmeye başladıkları 1071'den 1923'e kadar
geçen dönemde Avrupa devletlerinin Türk - İslam dünyasına karşı izledikleri politikayı ifade eder. Türklerin Ana-
dolu ve Balkanlan ele geçirerek Avrupa ortalarına kadar ilerlediği dönemde Avrupa devletleri haçlı seferlerini
başlatarak Türkleri Anadolu ve Balkanlardan atmayı hedeflediler ancak başaramadılar.
Şark meselesi, XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti'nin Avrupa topraklarından çıkarılması ve
buraların paylaşımı ile İstanbul'u alarak eski Bizans İmparatorluğu'nun canlandırılması şekline dönüştü. Bu sü-
reçte Rusya'nm kışkırtması ile Balkanlarda Hristiyan azınlıkların isyanı da başlamıştı.
5. Yunan İsyanı (Helen Çocuklan-Megali İdea)
6 Fransız İhtilalinin etkisi ile Sırplardan sonra ikinci ayaklanma da Rumlar tarafindan çıkarıldı.
Rum İsyanının nedenleri ise:
Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik akımı,
Ruslar ve Yunanlıların eski Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurmak istemeleri (megali idea),
Avrupa devletlerinin kışkırtmaları,
Rum aydınlannın çalışmaları,
Rus çarı tarafindan kurdurulan Filikieterya (1894'te Etniki Eterya olarak değiştirilmiştir.) cemiyetinin çalış-
malan,
Fener Rum Patrikhanesinin Rumları isyana teşvik etmesi,
Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa'nın isyanıdır.
Rumların ilk isyanı, 1820'de Eflak'ta çıkmış ancak Eflak halkı yeterli desteği vermediği için Osmanlı, isyanı ra-
hatça başarabilmiştir.
Rumlar bu kez de 1821'de Mora'da isyan çıkarmışlardır. II. Mahmut isyanı bastırmak için Mısır Valisi Kavalalı
Mehmet, Ali Paşa'dan yardım istemiştir. Mısır ve Osmanlı donanması, Rumları zor durumda bırakmış bunun
üzerine çıkarları zedelenen Rusya, İngiltere ve Fransa, Osmanlı'nın Mora'dan çekilmesini istemişlerdir.
Osmanlı bu karan kabul etmeyince Rus, İngiliz ve Fransız donanmaları Osmanlı'ya karşı harekete geçerek
182Tde Navarin'de Mısır ve Osmani' donanmalarını İmha etmiştir. Osmanlı donanma İçin tazminat İsteyince
Fransa, Mora'ya asker çıkarmış ve İngiltere Mısır donanmasını İskenderiye Limanı'na taşımıştır. Bundan yarala-
nan Rusya Osmanlı'ya savaş açmıştır.
1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı
Ö Yapılan savaşta Osmanlı ağır bir yenilgi almıştır. Bu yenilginin alınmasında kaldırılan Yeniçeri Ocağı'nın yerine
kurulan yeni ordunun henüz savaşa hazır olmaması etkili olmuştur. Rusların Erzurum ve Edirne'ye ilerlemesi
üzerine Osmanlı ile Rusya arasında 1829 Edirne Antlaşması imzalanmıştır.
Antlaşmaya göre;
Doğudaki bazı kaleler (Ahıska, Arapa, Poti) Rusya'ya verilecektir.
Mora'da bağımsız Rum Devleti kurulacaktır.
Eflak ve Boğdan'a imtiyazlar verilecektir.
Sırbistan'a özerklik tanınacaktır.
Rus öcaret gemileri, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından serbestçe geçebilecektir.
SüLYALÇIN
www.dİzgİkİtapcom
