ARiH
DERS
OT
TURKIYE TARİHİ
Artukluiar üç kol hâlinde yaşamışlardır, bunlar:
» Hasankeyf Artukluları (1102-1232)
» Mardin Artuklulan (1104-1407)
Harput (Elâzığ) Artukluları (1185-1233)
Batman Irmağı üzerinde bulunan Malabadi Köprüsü, Mardin'de Hatuniye ve Zinciriye Medreseleri, Ulu Camii,
Koçhisar'da Ulu Cami, Muzafferiye, Semanin, Şehidiye ve Hüsamiye Medreseleri bu döneme ait eserlerdir.
Artuklular Devri'nin en tanınmış bilim insanlarından biri El-Cezerî'dir. Haberleşme, kontrol, denge kurma ve
ayarlama ilmi olan sibernetiğin ilk kurucusudur. Sibernetiğin gelişmesiyle elektronik beyinler ve otomasyon
denilen sistemler ortaya çıkü. Cezerî dişli çarklarla çalışan çeşitli makineler yapmıştır. Bunun yanında su saatleri,
kendiliğinden kesilip akan fiskiye, mekanik olarak çalışan müzik aletleri, tulumbalar ve şifreli kilitler yapmayı
başarmıştır.
5. Sökmenliler (1100-1207)
Sultan Alp Arslan'ın yeğeni Kutbettin İsmail'in komutanlarından Sökmen El -Kutbî tarafindan, Van Gölü havza-
sında kurulmuştur. Sökmen, Müslüman Mervanoğullanndan Ahlat'ı alarak burayı merkez yaptığından bu bey-
İğe Ahlat Şahlar veya Ermen Şahlar da denilmektedir. Son Sökmen Bey'i İzzettin Balaban zamanında idare
Eyyûbilerin eline geçmiştir. (1207)
6. Dilmaçoğulları (1084-1394)
Ğ Dilmaçoğullan Bitlis-Erzen dolaylarında kurulmuştur. Beyliğe adını veren Dilmaçoğlu Mehmet Bey, Malazgirt
Savaşı'na katılmış komutanlardandır. 1104 yılında başa geçen Mehmet Bey'in oğlu Togan Arslan, büyük bir
üne sahipti. Bu sebeple kendi soyundan gelen Erzen beyleri için Togan-ArslanoğuIlan denmiştir. Gürcü ve Haç-
lılarla mücadele eden bu beylik, oldukça uzun ömürlü olmuştur. Selçuklulardan sonra Harzemşah ve İlhanlı
hâkimiyetine girmişler; Akkoyunlular tarafindan beyliğe son verilmiştir (1394).
7. inaloğulları (1103-1183)
Diyarbakır ve çevresinde kurulmuştur. Suriye Selçuklu meliki tarafindan Amid (Diyarbakır) valiliğine getirilen
Tuğ Tegin, Haçlılarla mücadele için ayrıldığı şehri Türk beylerinden İnal'a vermiştir.
İnal Bey 1103'de Amid'de kendi yönetimini kurmuş, yaklaşık 80 yıl süren beylik, Amid'in Selahaddin Eyyûbi ta-
rafından ele geçirilmesiyle sona ermiştir (1183). İnaloğullan, Amid'de (Diyarbakır) birçok eser bırakmıştır. Onlar
zamanında şehirde 40 bin ciltlik bir kütüphane kurulmuştur.
8. çubukoğuııarı (1085-1113)
Beyliğe adını veren Emir Çubuk, Anadolu'nun fethinde ve özellikle Amid'in (Diyarbakır) ele geçirilmesinde
Önemli rol oynamıştır. Bir ara Selçuklular adına Amİd askerî valiliğine de getirilen Emir Çubuk, Harput merkez
olmak üzere Palu, Arapkir ve Çernişkezek'te kendi yönetimini kurmuştur. Oğlu Mehmed Bey zamanında Artuklu
Belek Gazi, Harput'u ele geçirerek beyliğe son vermiştir (1113).
9. Kızılarslanoğulları:
Siirt ve civarında yarım asra yakın (1095-1132) hâkimiyet sürmüştür.
10. çaka Beyliği (1081-1097)
İzmir ve çevresinde kurulduğundan İzmir Beyliği olarak da anılır. Oğuzların Çavuldur boyuna mensup Olan Çaka
Bey, uzunca bir müddet kaldığı İstanbul'dan İzmir'e gelmiş ve burada beyliğini kurmuştur (1081).
www.dizgikitap.com
