ARİH
DERS
OT
1. TBMM DÖNEMİ
ö Teslimden sonra isteyenler ailelerinin yanına dönebilecekler. Terhis olanların yiyeceklerini Yunan Hükûmeti sağ-
'ayacak. Ethem ve yanındakilerden 725 kişi Yunanlılara sığınır (7 Ocak 1921) ve Ethem olayı, I. İnönü Savaşı'nda
böylece sona erer.
Çerkez Ethem'in bu hareketi de Yunanlılara cesaret verdi ve Yunan kuwetleri İnönü Cephesi'nde taarruza geç-
tiler.
TBMM'nin Ayaklanmalara Karşı Aldığı Önlemler
Büyük Millet Meclisi, varlığını sürdürebilmek ve otoritesini sağlayabilmek için, Meclis'in açılmasından altı gün
sonra Vatana İhanet Kanunu'nu (Hıyanet-i Vataniye Kanunu) çıkardı (29 Nisan 1920).
Bu kanuna göre; Meclis'in kararlarına karşı gelenlerin, düşmana hizmet eden ve bozgunculuk yapanların idamla
cezalandırılması kabul edildi.
11 Eylül 192(Yde İstiklal Mahkemeleri kurularak isyancılar sert bir şekilde cezalandırıldı.
Şeyhülislam'ın fetvasına karşılık, Ankara Müftüsü Rıfat Efendi liderliğindeki din adamları karşı fetva hazırladılar.
İstanbul Hükümeti'nin ve işgalci devletlerin olumsuz propagandalarına karş halkı doğru bilgilendirmek amacıy-
la, İrşat Heyetleri, Anadolu Ajansı kuruldu ve Hâkimiyet-i Millîye gazetesi çıkarıldı.
İstanbul basınından; Akşam, İkdam, İleri, Tasvir-i Efrar, Tercüman, Vakit ve Yeni Gün gibi gazeteler, Millî
Mücadele'nin büyük destekçilerinden oldular. Askerî önlem olarak da Kuvay-l Millîye birlikleri isyancılar üzerine
gönderildi.
Rıfat Börekçi (1860-1941)
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Diyanet İşleri başkanıdır. 25 Kasım 1908'de Ankara Müftüsü oldu. Millî Mücadele'nin
ilk günlerinde Ankara'da Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kurdu ve bu cemiyetin başkanı oldu. Mustafa Kemal Paşa
ile birlikte çalıştı, maddi ve manevi büyük hizmetlerde bulundu. Bu çalışmaları sırasında İstanbul Hükûmeti
tarafindan asi kabul edilip, Ankara Müftülüğü'nden azledilerek (1920) idama mahkum edildi. Ancak Ankara
Hükûmeti, Rifat Efendi'yi derhal müftülük görevine iade etti.
İstiklal Mahkemeleri;
ö Ülkenin bir çok yerinin düşman orduları tarafindan işgal edildiği bir dönemde milletin birlik içinde olması gere-
kiyordu. Ancak çeşitli iç ve dış kışkırtmalar sonucunda çıkan isyanlar Millî Mücadele'nin önünde engel oluşturu-
yordu. BMM, işgalci güçlere karş savaşabilmek için düzenli bir ordu kurmaya uğraşrken diğer yandan ülkenin
çeşitli yerlerinde çıkan isyanlarla uğraşmak zorunda kalıyordu. İstiklal Mahkemeleri böyle bir ortamda düzenli
ordunun kurulması ve devamının sağlanması için kuruldu (11 Eylül 1920).
ö İstiklal mahkemeleri dönemin ihtiyaçları doğrultusunda kurulmuş mahkemelerdi. Mahkemelerde başlangıçta
asker kaçakları sorununun çözümüne yönelik çalışmalar yürütüldü. Daha sonra mahkemelerin yetkileri; vatana
ihanet, casusluk, ayaklanma, bozgunculuk, soygun ve asker ailelerine saldırı gibi suçların kapsam içine alınma-
sıyla daha da genişletildi.
Mahkemelerce özellikle cephede savaşan askerlerin ailelerinin can, mal ve namus güvenliğine çok büyük önem
veriliyordu. İstiklal Mahkemelerinin çalışmaları sonucunda ordudaki asker kaçakları sorunun önüne büyük ölçü-
de geçildi. Düzenli orduya katlan asker sayısında artış yaşandı.
Düşman ilerleyişi karşısında düzenli ordunun kurulup varlığını sürdürmesinde İstiklal Mahkemelerinin büyük
katkıları oldu.
I. İnönü Muharebesi'ni kazanan düzenli ordunun oluşturulmasında İstiklal Mahkemelerinin de payı vardı. Mah-
kemeler, on binlerce kişiyi cepheye göndererek Millî Mücadele'nin kazanılmasında katkı sağladılar. Ülkede orta-
ya çıkan ayaklanmaların çoğaldığı dönemde İstiklal Mahkemeleri bu isyanların bastırılmasında önemli görevler
üstlendiler.
SdüLYALÇIN
www.dizgikitap.com
