ARiH
DERS
OT
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIGI
Geri hizmet birlikleri içinde ayrıca Osman Gazi Dönemi'nden hemen sonra kurulan ve yol yapımı, kale tamiri,
Maden işleri vs. de kullanılan cerahorlar, ordunun ve ileri gelen devlet adamlarının atlarına bakan canbazlar-
voynuklar ve tatarlar da bulunmakta idi.
a. Tatarlar:
Tatar, kelimesi ulak veya postacı anlamına gelir. Posta teşkilâtının bulunmadığı devirlerde, bu işi tatarlar yapar-
lardı. Tatarlar, bir ocak olarak da görüldükleri için, kendilerine ocak tatarları da denmiştir.
b. Yörükler:
Yörük veya yürük kelimesi, Osmanlı Dönemi'nde göçebe Türkmenleri belirtmek üzere kullanılan bir ibare olma-
nın yanı sıra, bulundukları bölgelerde kendilerine verilen askerî nitelikli işleri yerine getiren ve yine kökenleri
çoğunlukla göçebe olan gruplar için de kullanılmıştır. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinden beri bu isimle anı-
lan gruplar muhtelif askerî işlerde çalıştırılmışlardır. Fatih Sultan Mehmet'ten önceki dönemde, silahlı askerî
birlikler olarak savaşlara katılan Yörükler, daha sonraki devirlerde genellikle imar ve muhafaza işleri gibi muhtelif
geri hizmetlerinde kullanılmışlardır.
c. Voynuklar:
Slavca bir kelime olan voynuk, asker anlamına gelmektedir. Vazifeleri, seferler sırasında ordunun at ve çayır
ihtiyâcını karşılamaktı. Çayır voynukları ve sefer voynukları olmak üzere iki gruba ayrılmışlardı. Devlet, voynuk-
'arı genellikle bugünkü Bulgaristan Bölgesi'nden temin ettiği için kelime Bulgarlığı da ifade ederdi.
d. Derbentçiler:
Derbendciler, önemli geçit noktalarında kurulan ve bir çeşit polis veya jandarma karakolu niteliği taşıyan der-
bendlerde görevli kimselerdi. Bulundukları bölgelerdeki yolların ve geçitlerin güvenliği derbendciler tarafından
sağlanırdı. Derbendler, hanlar, önemli ticari ve askerî yolların kavşak noktaları, köprüler ve nehirlerin geçit yer-
leri ile çoğunlukla iskân mahallerinden uzak, ıssız yerlerde kurulmuşlardı.
e. Köprücüler.
Osmanlı ordusunda, seferler şırasında ordunun geçeceği yollar ve nehirler üzerinde köprüler yapmak; mevcut
köprüleri onarmak ve korumakla görevli bir gruptu.
f. Martoloslar:
Bunlar, ordu hizmetinde kullanılan Osmanlı tebaası fakat Müslüman olmayan kimselerdi. Ordu hizmetinde çalı-
şanlar, belli mevkilerin emniyetini sağlama, düşman bölgelerine akınlar yapma, düşmanın savunma sistemlerini
bozma veya zayıflatma, keşif ve İstihbarat toplama gibi İşlerde kullanılıyorlardı. Bulundukları yerde devlet adına
hizmet görenler ise, devletin kuruluş döneminden beri kullanılan kimselerdi. Bunlar, toprağın işlenmesi, iskân
meselesi ve göçebelerin iskânı gibi işlerle ilgilenirlerdi.
g. Cerahorlar:
Başlangıçta ordunun silah ve muhtelif araç-gereçleriyle çadırlarını nakletmek üzere görevlendirilen cerahorlar,
daha sonra askerî inşaatlarda işçi olarak kullanılmış bir sınıftı. İhtiyaca göre daha ziyade Hristiyan tebaa arasın-
dan seçilir ve kendilerine ücret Ödenirdi. Böyle bir sınıfın İlk defa Yıldırım Bayezit Devri'nde, 1402'de kullanıldığı
belirtilir.
194
wvvw.dizgikitap.com
