ARİH
DERS
OT
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIĞI
Dönümü belirlemek için herkesin yürümesi ve adımı bir olmayacağından tahrirler sırasında ve çeşitli arazi anlaş-
mazhkları ortaya çıktığında, uzunluğu devlet tarafindan tespit edilmiş iki ucu mühürlü mirî urgan kullanılıyordu,
Verilen bu ölçüler içerisinde yer tasarruf edilen reâyâ, tahrir defterlerine çift (tam çift), yarısı kadar yer tasarruf
edilen reaya ise nîm çift (yanm çift) olarak kaydediliyordu.
Reâyâ, bir nevi kiracılık sözleşmesiyle kendisine bırakılmış olan çifflik için her yıl resm-i çift denilen bir vergi
ödediği gibi, elde ettiği üründen de öşür verirdi.
Çiftçi elindeki araziyi satamaz, hibe, rehin ve vakf edemezdi.
Ayrıca sebepsiz yere üç yıldan fazla üst üste nadasa bırakamaz, ekip biçtiği yeri boş (boz) bırakıp gidemez ve
başka bir sanatla meşgul olmazdı
Toprağını bırakıp "terk-i diyar" ettiği takdirde, öşür bedeli ile çift resmini sipahiye ödemek zorundadır. Çift bozan
akçesi denilen bu resim, bir defaya mahsus olarak alınırdı.
Reâyâ öldüğü takdirde çiftliği, bir oğlu varsa ona, birden fazla oğlu varsa defterde mücerred yazılmış olan oğluna
intikal ederdi. Diğer oğulları bennâk kaydedilirdi. Oğula intikal halinde sipahiye tapu resmi ödenmezdi.
Çifthane sistemi
Osmanlı Devleti, topraklan üzerinde feodal oluşumları engellemek istemiştir. Bu amaçla toprakların büyük kıs-
mının mülkiyetini devlet elinde tutmuştur. Zaman içinde farklılıklar göstermekle birlikte Osmanlı Devleti'nde
toprakların yaklaşık %87'si mirî yani devletin toprağıdır.
Osmanlı Devleti, köylü bir aileye, bir çift öküzün işleyebileceği kadar mirî araziyi belirli şartlarla kiraya vermiştir.
"Çift" denilen bu arazi, verime göre 50 ile 150 dönüm arasında değiştirmiştir. Bir çift öküzün işleyebildiği arazi-
terin tümüne çiftlik, köylü ailesine ise hane denmiştir. Çifthane sisteminde; ailenin emeği, bir çift öküz ve işlenen
arazi bir üretim birimini ve dolayısıyla bir mali birimi oluşturmuştur. Üretici konumda olan hane vergilendirme-
de esas sayılmıştır. Çiftçinin elindeki araziyi satması, hibe veya vakfetmesi yasaktır.
Çift resmi
Tahrir defterleriyle kayıt altına alınan arazilerden "çift resmi" adı altında vergi alınmıştır.
Çifthane sisteminin faydaları
Çifthane sistemi, toprakların büyük çiftlikler hâline getirilmesini önlemiş ve ekonominin temeli olan tarımın
belirli ellerde toplanmasına izin vermemiştir.
Osmanlı Devleti bu sistem sayesinde toprakların bağımsız işletilmesini ve zirai üretimin sürdürülmesini garanti
altına almıştır.
Çifthane sistemiyle devlet, toprak ve reaya üzerinde sıkı kontrolünü sürdürmüş ve mevcut çiftliklerin dağılması-
nı, tarlaların bağ bahçe hâline gelmesini ve büyük çiftlik sahiplerinin ortaya çıkmasını engellemek istemiştir. Bu
sebeple Osmanlılar, çifthane sistemini titizlikle korumaya çalışmıştır.
Miri arazi çeşitleri
Havas-' Hümayun (Mukataa): Geliri doğrudan devlet hâzinesine (Hazine-i Amire) giden topraklardır. Mukataa
arazide vergilerin toplanması iltizam usulüne göre yapılmıştır.
Malikane: Osmanlı Devleti'nin; fetihleri kolaylaştırmak ve teşvik etmek için seferlere katılan önemli komutan-
lara, dervişlere ve ahilere fethedilen ülkelerde verilen topraklardır. İslam devletlerinden kalan topraklardaki
beylere ait mülklerin, padişah tarafından onlara bırakılmasıyla ortaya çıkan arazilerdir.
Paşmaklık: Geliri padişahın annelerine ve kızlarına verilen topraklardır.
www.dizgikitap.com
