ARIH
DERS
OT
OSMANLI KÜLTÜR VE UYGARLIGI
6
Birunda bu görevliler dlşnda hekimbaşılar, cerrahbaşllar, müneccimbaşılar, darphane emiri, hassa mimarları
ile terzilik, hattatlık, dokumacılık yapan zanaatkârlar (Ehl-i Hiref) ve sarayın bostanlarına bakan ve İstanbul sa-
hillerinin inzibati görevi ile sorumlu bostancılar vardır.
Enderun
Farsça "iç" anlamına gelir. II. Murad tarafindan devlet adamı yetiştirmek için ilk defa Edirne Sarayı'nda kurulan
bu bölüm, Fatih tarafından Topkapı Sarayı'nda da uygulandı.
En seçkin devşirme çocuklarının eğitildiği ve Osmanlı devlet sisteminin üst düzey yöneticilerinin yetiştirildiği bir
okul niteliğindeki Enderun Mektebi bu bölümde yer alırdı. Padişahın özel hizmetlerini gören devşirmeler yani
iç oğlanlar burada eğitilirdi. Özel olarak seçilen ve eğitilen bu gençlere Türkçe, Arapça, Farsça, matematik, tarih,
edebiyat, müzik ve güzel sanatlar dersleri verilir; cirit ve ok atma, ata binme, kılıç kullanma ve güreş en iyi şekil-
de öğretilirdi. Asıl amaç devlet yönetiminde görev alacak nitelikli insanlar yetiştirmekti.
Enderun'nun Bölümleri
Arz Odası ve Kutsal Emanetler'in de yer aldığı Hırka-i Saadet Dairesi başta olmak üzere Büyük ve Küçük odalar,
Doğancı Koğuşu, Seferli Odası, Kiler Odası, Hazine Odası ve Has Oda Enderun bölümünde bulunurdu.
Kul Sistemi
Osmanlı Kul Sistemi'ni Selçuklu gulam sisteminden almakla birlikte kendi gayrimüslim halkın çocukları için dev-
şirme usulünü getirmeleri bakırmndan daha önceki sisteme bir yenilik getirmişlerdir.
Kul Sistemi, önceki dönemlerde gulam sistemini uygulayan devletler gibi, Osmanlılarda da bağlı seçkin devlet
adamı ve hassa askeri yetiştirmenin en önemli aracı olmuştur. Osmanlılar aynı zamanda, kuruluş devrinde
merkezde uzun süre vezirlik ve kazaskerlik makamlarını elinde bulunduran Çandarlı ailesi ile Rumeli'nin fetih
ve iskânında etkili olan Evrenosoğullan, Mihaloğulları, Turahanoğullan gibi ailelerin güçlerini dengelemek ve
padişahların otoritesini sağlamlaştırmak için Kul Sistemi'nden gelen devlet adamlarından yararlanmıştır. Mer-
keziyetçi imparatorluk projesini hayata geçiren II. Mehmet Devri'nde üst düzey askerî-idari makamlar büyük
ölçüde kullara verildi.
Siyaseten kati ve müsadere: Devlet adamları görevlerindeki hata ve kusurlarından dolayı idam edilirdi (siya-
seten kati). İdam edilenlerin veya belirli kusurları yüzünden başka şekillerde cezalandırılanların mallarına ise
devlet tarafindan el konurdu (müsadere).
Enderun'daki Görevliler
Has odabaşı: Has Oda'nın amiridir.
Silahdar ağa Padişahın silahlarından sorumlu olan kişidir.
Çuhadar ağa Padişahın kaftan ve kürklerine bakan görevlidir.
Rikabdar Padişahın çizme ve ayakkabılarından sorumlu kişidir.
Tülbent ağası Padişahın sarıklarını ve çamaşırlarını muhafaza eden kişidir.
Kapı ağası Sarayın genel sorumlusu ve sarayda padişahın mutlak vekilidir.
Harem
Arapça "yasak" anlamına gelir. Padişahın özel hayatım sürdürdüğü bölümdür. Padişahın evi olan haremde, pa-
dişahın ailesi ve cariyeler bulunurdu. Hanedan üyeleri ve darussaade ağası dışında hiç kimse buraya giremezdi.
Haremde Enderun'dakine benzer bir eğitim ve teşkilat sistemi vardı.
www.dizgikitap.com
