ARiH
DERS
OT
OSMANLI İMPAR4TORLUĞUNDA BUHRAN VE DEĞİŞİM
SULTAN İBRAHİM DÖNEMİ (1640-1648)
İstikrardan Kaosa
Tahta geçtiğinde 25 yaşında olan İbrahim'in şehzadelik yılları Osmanlı sarayının en karışık dönemine rastlar. Ba-
basının genç yaşta vefatından sonra padişah olan amcası Mustafa'nm aklî dengesizliğinin beraberinde getirdiği
bunalım yıllan, ağabeyi II. Osman'ın tahttan indirilip feci şekilde katli, diğer ağabeyi IV. Murad'ın saltanatının ilk
on yılında karşı karşıya kaldığı sıkıntılar ve idareyi tam anlamıyla ele aldıktan sonra da başvurduğu son derece
sert ve kanlı tedbirler, daha çocukluk ve gençlik döneminde iç dünyasını derinden etkiledi.
b Bu zor yıllarda şahit olduğu hadiseler, karşı karşıya kaldığı ölüm tehlikesi Şehzade İbrahim'in ruhî dengesini
sarstı. Özellikle IV. Murad'ın saltanatı sırasında kardeşleri Bayezid ve Süleyman'ı boğdurması (1635), ardından
Bağdat Seferi'ne çıkarken hayatta kalan ana-baba bir, iki kardeşinden Kasım'ı idam ettirmesiyle (1637) sıranın
kendisine geleceği endişesi sinirlerinin daha da bozulmasına yol açtı. IV. Murad'ın ölüm döşeğinde iken haneda-
nın hayatta kalan tek erkek üyesi olan İbrahim 'i öldürtmek için Şeyhülislâm Zekeriyazâde Yahya Efendi'den fetva
aldığı, ancak Kösem Sultan'ın bunu önlediği rivayet edilmiştir.
Girit Seferi
ö Osmanlı-Venedik ilişkilerinde IV. Murad devrinde bozulmalar başlamış ve Kemankeş Kara Mustafa Paşa'nın
sadareti döneminde, bir korsan yatağı hâline gelen Girit'e karşı sefer hazırlıkları başlamıştı.
İç Karışıklıklar ve Taht Değişikliği
Vardar Ali Paşa İsyanı
Kaynaklara göre, Sivas BeylerbeyiVarvarAIi Paşa kendisinden 30 bin kuruş bayram harçlığı istenmesine, bunun
yanı sıra Anadolu Beylerbeyi İbşir Mustafa Paşa'nın Sivas'ta bulunan güzelliğiyle meşhur hanımının İstanbul'a
yollanması emrine karş çıkmış, hemen ardından da bu kötü gidişten padişahın mesul olduğunu, devlet işleri-
nin kadınların elinde kaldığını, padişahın bu konularla ilgilenmediğini ileri sürerek ümerâ ve beylerbeyilerin üç
senelik görev süreleri tamamlanmadan azledilmelerinin yanlış olduğunu söyleyip bu vaziyeti düzeltmek için
İstanbul'a gideceğini duyurmuştur.
Azledildikten sonra etrafina topladığı adamlarla harekete geçen Varvar Ali Paşa, Çerkeş'e geldiğinde etrafi hü-
kümet kuvvetlerince çevrilmişse de bunları yenerek dağıtmış, ancak Sivas beylerbeyi olup Deli Haydar'ı (Kara
Haydaroğlu Mehmed) dağlara çekilmeye zorlayan İbşir Mustafa Paşa yetişerek Ali Paşa'yı mağlup edip yakala-
mış ve idam ettirmiştir (20 Mayıs 1648).
Tahtan indirilişi - hal edilişi
Sadrazam Hezarpare Ahmed Paşa, padişah için teklif edilen samur vs. hediyeleri vermeyi reddeden ocak ağa-
larına karşı bir tertibe girişince bunu haber alan ağalar harekete geçti ve Sofu Mehmed Paşa veziriazamlığa
getirildi. Bu sırada Sultan İbrahim'in bu gelişmelerden rahatsız olması ve Sofu Mehmed Paşa'ya karş tehditkâr
ifadeler kullanması üzerine önceki Veziriazam Ahmed Paşa katledildi. Bundan sonra padişahın da hal'i gündeme
geldi ve Şeyhülislâm Hoca AbdürrahirrTin önderliğinde ulema ile Kara Murad Ağa önderliğindeki ocak ağala-
nnın ittifakıyla bu karar da uygulamaya konuldu. Valide Kösem Sultan, önce küçük yaşta bir çocuğun hükümdar
olmasının şer'an uygun olmadığını söylemekle birlikte ikna edildi.
ö Sonuç olarak, gerek Venedik'e karş başarısızlık gerekse aklîdengesizliği yüzünden hâzineyi akıl almaz işlerle bo-
şaltması sebebiyle Sultan İbrahim 1648'de Valide Kösem Sultan, kapıkulu ve devlet ileri gelenleri ve ulemanın
ittifakıyla tahttan indirildi ve yerine henüz 7 yaşını doldurmamış oğlu Mehmet tahta çıkarıldı. Tahttan indirilen
132
www.dizgikitap.com
